همه چیز درباره رتبه اعتباری D1؛ از دلایل افت تا راه‌های بهبود

اگر گزارش اعتبارسنجی‌تان را گرفته‌اید و با رتبه اعتباری D1 مواجه شده‌اید، احتمالاً سؤال اصلی این است: D1 دقیقاً یعنی چه؟ آیا این رتبه جلوی گرفتن وام را می‌گیرد؟ چرا امتیاز اعتباری به این محدوده رسیده و برای بهتر شدن آن چه باید کرد؟

برای پاسخ، اول باید یک نکته را روشن کنیم: D1 رتبه خوبی محسوب نمی‌شود. در نظام رتبه‌بندی اعتباری، رتبه D در گروه ریسک بالا قرار می‌گیرد و D1 نیز نخستین سطح این گروه است. بنابراین قرار گرفتن در D1 یعنی سابقه و اطلاعات اعتباری فرد از نظر مدل اعتبارسنجی، ریسک بالاتری نسبت به گروه‌های A وB  و C نشان می‌دهد.

در این مطلب از رده دقیقاً بررسی می‌کنیم D1 چیست، چه امتیازی دارد، چه عواملی می‌توانند فرد را به این رتبه برسانند و واقعاً برای خروج از آن چه کاری باید انجام داد.

رتبه اعتباری D1 چیست؟

رتبه اعتباریD1  یکی از سطوح رتبه‌بندی اعتباری در نظام اعتبارسنجی کشورمان است و به امتیاز اعتباری ۵۰۰ تا ۵۱۹ از ۹۰۰ اختصاص دارد. D1 در گروهD  قرار می‌گیرد؛ یعنی فرد از نظر مدل اعتبارسنجی در محدوده ریسک اعتباری بالا قرار دارد. این رتبه پس از C3 قرار می‌گیرد و قبل از D2 و D3 است.

آیا D1 رتبه بدی است؟

اگر بخواهیم بدون تعارف جواب بدهیم: بله،D1  رتبه مطلوبی نیست.

در این سیستم، گروه A کم‌ریسک‌ترین و گروه E پرریسک‌ترین گروه است و D در محدوده ریسک بالا قرار دارد. بنابراین فردی که رتبه اعتباری D1 دارد، از نظر امتیاز اعتباری فاصله قابل توجهی با رتبه‌های A و B دارد.

البته D1 بدترین رتبه نیست؛ D2 و D3 پایین‌تر از D1 هستند و پس از آن گروه E قرار می‌گیرد. اما این موضوع نباید باعث شود D1 را یک رتبه «متوسط» یا «قابل قبول» تصور کنیم.

رتبه اعتباری D1 چه چیزی درباره شما می‌گوید؟

امتیاز اعتباری قرار نیست میزان ثروت، درآمد یا دارایی شما را نشان دهد. این امتیاز در اصل برای ارزیابی ریسک اعتباری و احتمال پایبندی فرد به تعهدات مالی استفاده می‌شود.

مدل اعتبارسنجی با استفاده از اطلاعات موجود درباره رفتار اعتباری فرد، یک امتیاز محاسبه می‌کند. به بیان ساده، سؤال مدل این است:

«اگر به این فرد اعتبار داده شود، سابقه مالی او چه تصویری از رفتار احتمالی‌اش در انجام تعهدات آینده ارائه می‌دهد؟».

بنابراین رتبه اعتباری D1 را نباید به این معنا تفسیر کرد که فرد «فقیر» است یا توان مالی ندارد. یک فرد ثروتمند هم می‌تواند سابقه اعتباری نامناسبی داشته باشد.

نکته کنکوری: اعتبارسنجی با استفاده از رفتار گذشته افراد، رفتار آینده آن‌ها را پیش‌بینی می‌کند.

چه چیزهایی می‌تواند باعث D1 شدن رتبه اعتباری شود؟

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم رتبه اعتباری فقط به پرداخت اقساط وام مربوط است.

مدل اعتبارسنجی جدید دامنه وسیع‌تری از اطلاعات را در نظر می‌گیرد. در مدل جدید، مواردی مانند نحوه بازپرداخت تسهیلات، سابقه پرداخت چک، محکومیت‌های مالی، وضعیت پرداخت مالیات و حتی جرایم رانندگی در تعیین امتیاز اعتباری اثرگذار هستند. بنابراین رتبه اعتباری D1 می‌تواند حاصل یک عامل یا ترکیبی از چند سابقه نامناسب باشد.

۱) تأخیر و عدم پرداخت اقساط

سابقه پرداخت تسهیلات یکی از مهم‌ترین بخش‌های اعتبارسنجی است. اگر فرد در پرداخت اقساط خود تأخیر داشته باشد یا تعهدات تسهیلاتی خود را به‌موقع انجام ندهد، این رفتار در سابقه اعتباری او ثبت می‌شود و بر امتیاز اثر می‌گذارد.

۲) چک برگشتی

سابقه چک نیز یکی از داده‌های مورد استفاده در ارزیابی اعتباری است. بنابراین اگر فرد سابقه چک برگشتی داشته باشد، نمی‌توان صرفاً با استناد به این که «اقساط وامم را مرتب داده‌ام» انتظار داشت رتبه اعتباری او در سطح مطلوب قرار بگیرد.

۳) محکومیت‌های مالی

محکومیت‌های مالی نیز وارد دامنه اطلاعات مورد استفاده در نظام اعتبارسنجی شده‌اند. در نتیجه، مشکلات مالی که به محکومیت مالی منجر شده‌اند، صرفاً یک موضوع قضایی جدا از وضعیت اعتباری فرد نیستند و در ارزیابی اعتباری او نیز اهمیت دارند.

۴) وضعیت مالیاتی

وضعیت مالیاتی هم وارد تصویر اعتباری فرد شده است؛ بنابراین بدهی و تعهدات مالیاتی پرداخت‌نشده می‌تواند روی ارزیابی اعتباری اثر بگذارد. البته صرف داشتن پرونده مالیاتی یا مؤدی بودن به معنی سابقه منفی نیست؛ آنچه اهمیت دارد اطلاعاتی است که در فرایند اعتبارسنجی به‌عنوان رفتار یا تعهد مالی فرد ثبت شده است.

۵) جرایم رانندگی

جرایم راهنمایی و رانندگی هم در مدل جدید اعتبارسنجی وارد محاسبات شده‌اند. در این بخش، فقط مبلغ جریمه مطرح نیست؛ مبلغ جرایم، بدهی‌های مربوط به آن و سابقه پرداخت در اختیار فرایند اعتبارسنجی قرار می‌گیرد. همچنین سوابق نمره منفی گواهینامه‌ها نیز در داده‌های پیش‌بینی‌شده برای اعتبارسنجی قرار دارد.

بنابراین دیگر نمی‌توان اعتبارسنجی را فقط با جمله «قسط وامم را به‌موقع داده‌ام» توضیح داد.

آیا رتبه اعتباری D1 یعنی بانک وام شما را رد می‌کند؟

نه به این شکل نمی‌توان حکم کلی داد؛ اما رتبه اعتباری D1 قطعاً رتبه‌ای نیست که بتوان اثر آن را در درخواست تسهیلات نادیده گرفت.

امتیاز اعتباری یکی از اطلاعاتی است که شبکه بانکی برای تصمیم‌گیری اعتباری از آن استفاده می‌کند و بانک‌ها از سال ۱۳۹۶ در پرداخت تسهیلات از امتیاز اعتباری افراد استفاده کرده‌اند. اما یک رتبه مشخص، به‌تنهایی به معنی یک تصمیم یکسان در تمام بانک‌ها و تمام وام‌ها نیست. نوع تسهیلات، سیاست اعتباری بانک، مبلغ تسهیلات، وثایق و سایر شرایط متقاضی نیز در تصمیم نهایی دخالت دارند.

پس دو گزاره زیر هر دو اشتباه‌اند:

• D1 باشی، قطعاً هیچ وامی نمی‌دهند.
• D1 هیچ اثری روی گرفتن وام ندارد.

واقعیت بین این دو قرار دارد: رتبه اعتباری D1 یک سیگنال اعتباری منفی و پرریسک است که می‌تواند در فرآیند اعتباردهی به ضرر متقاضی تمام شود، اما به‌تنهایی حکم نهایی همه بانک‌ها و همه تسهیلات نیست.

اگر هیچ وامی نگرفته باشیم، باز هم ممکن است D1 شویم؟

بله. نداشتن سابقه دریافت وام به این معنی نیست که رتبه اعتباری فرد حتماً خوب باشد یا اصلاً رتبه D1 نگیرد. در اعتبارسنجی، فقط سابقه تسهیلات بانکی بررسی نمی‌شود و اطلاعات دیگری مانند چک‌های برگشتی، تعهدات و بدهی‌های مالی، محکومیت‌های مالی، وضعیت مالیاتی و برخی سوابق دیگر نیز در ارزیابی اعتباری وارد می‌شوند. بنابراین شاید فردی هیچ وام بانکی نگرفته باشد، اما به دلیل وجود سوابق منفی در سایر بخش‌های گزارش اعتباری، امتیاز پایینی داشته باشد.

از طرف دیگر، نداشتن سابقه اعتباری با داشتن سابقه اعتباری ضعیف فرق دارد. کسی که هیچ تسهیلاتی نگرفته، لزوماً سابقه بدی ندارد؛ اما اطلاعات مثبت مربوط به بازپرداخت منظم وام هم در کارنامه او وجود ندارد. بنابراین برای فهمیدن علت قرار گرفتن یک فرد در D1، باید خود گزارش اعتبارسنجی و عوامل مؤثر بر امتیاز بررسی شود، نه این که صرفاً به سابقه نداشتن وام نگاه کنیم.

برای بهتر شدن رتبه اعتباری D1 چه باید کرد؟

اینجا باید با یک تصور اشتباه مقابله کرد: راه میان‌بری برای افزایش رتبه اعتباری وجود ندارد.

اگر رتبه اعتباری D1 هستید، ابتدا باید بفهمید چه اطلاعاتی باعث این امتیاز شده است. بعد باید همان سابقه را اصلاح کنید:

۱) اگر قسط معوق دارید، تسویه‌اش کنید

اگر مشکل اصلی، اقساط معوق یا بدهی‌های پرداخت‌نشده است، اولویت با تعیین تکلیف همان تعهدات است. اما نباید انتظار داشته باشید صرف پرداخت بدهی، امتیاز شما همان لحظه جهش کند. اطلاعات باید در منابع مربوط ثبت و به‌روزرسانی شود و سپس در محاسبات اعتبارسنجی اثر خود را نشان دهد.

۲) اگر چک برگشتی دارید، آن را تعیین تکلیف کنید

سابقه چک برگشتی را نادیده نگیرید. وضعیت چک و رفع سوءاثر آن را از مسیر قانونی پیگیری کنید و مطمئن شوید اطلاعات مربوطه در سوابق شما به‌درستی ثبت شده است.

۳) بدهی مالیاتی را رها نکنید

بدهی قطعی و پرداخت‌نشده به‌عنوان یک تعهد مالی در سوابق فرد باقی می‌ماند و تعیین‌تکلیف آن اهمیت دارد. ابتدا وضعیت بدهی، مبلغ و جرایم احتمالی را بررسی کنید و سپس در صورت امکان آن را تسویه یا از مسیرهای قانونی مانند تقسیط، تعیین‌تکلیف کنید.

۴) محکومیت مالی را بررسی کنید

اگر در گزارش شما سابقه مرتبط با محکومیت مالی وجود دارد، صرفاً روی سابقه بانکی تمرکز نکنید. باید علت و وضعیت آن سابقه مشخص شود و در صورت امکان قانونی، تعیین تکلیف شود.

۵) از ایجاد سابقه منفی جدید جلوگیری کنید

بعد از اصلاح سوابق قبلی، مهم‌ترین کار این است که دوباره همان رفتار تکرار نشود. اگر امروز بدهی معوق را تسویه کنید اما چند ماه بعد دوباره اقساط را عقب بیندازید، عملاً در حال ساختن همان سابقه‌ای هستید که تلاش می‌کنید اصلاحش کنید.

آیا با زودتر پرداخت کردن قسط می‌توان رتبه اعتباری D1 را سریع بالا برد؟

خیر؛ این تصور مبنای درستی ندارد.

زودتر پرداخت کردن قسط باعث جهش سریع رتبه اعتباری نمی‌شود. آنچه در سابقه اعتباری اهمیت دارد، پرداخت منظم و به‌موقع تعهدات و نداشتن تأخیر یا معوقه است. بنابراین اگر اقساط خود را پیش از سررسید پرداخت می‌کنید، این رفتار از نظر مدیریت تعهدات مالی مناسب است، اما نباید انتظار داشت صرفاً با چند پرداخت زودتر از موعد، رتبه اعتباری به‌سرعت افزایش پیدا کند.

آیا با گرفتن وام جدید می‌توان رتبه اعتباری D1 را بهبود داد؟

گرفتن وام جدید به‌خودی‌خود امتیاز اعتباری را بالا نمی‌برد. اعتبارسنجی بر رفتار تمرکز دارد، نه صرفاً تعداد وام‌هایی که گرفته‌اید. اگر فرد وام جدید بگیرد و دوباره در پرداخت آن دچار تأخیر شود، یک تعهد جدید با سابقه نامناسب ایجاد کرده است. بنابراین گرفتن وام صرفاً با هدف «ساختن رتبه اعتباری» تصمیم منطقی‌ای نیست.

چقدر طول می‌کشد رتبه D1 اعتبارسنجی بهتر شود؟

برای این سؤال یک عدد قطعی وجود ندارد. نمی‌توان گفت «اگر D1 هستید، سه ماه دیگر حتماً C3 می‌شوید» یا «با پرداخت یک بدهی، دقیقاً چند امتیاز اضافه می‌شود».

امتیاز اعتباری حاصل محاسبات مدل بر اساس اطلاعات موجود است و نتیجه اصلاح سوابق به نوع سابقه، میزان اثر آن، به‌روزرسانی داده‌ها و رفتار مالی بعدی فرد بستگی دارد. بنابراین هر کسی که وعده تغییر قطعی رتبه اعتباری D1 به  Cیا B در مدت مشخص می‌دهد، ادعایی مطرح می‌کند که نباید بدون مستندات رسمی پذیرفته شود.

اگر گزارش اعتبارسنجی اشتباه باشد چه؟

این موضوع با «پایین بودن رتبه» فرق دارد.

اگر اطلاعات گزارش اشتباه است، باید خود اطلاعات اشتباه را پیدا کنید. مثلاً اگر بدهی‌ای در گزارش ثبت شده که قبلاً تسویه شده یا چکی به اشتباه به شما منتسب شده است، موضوع باید از مسیر اعتراض به گزارش اعتبارسنجی پیگیری شود.

اما اگر اطلاعات گزارش درست باشد، اعتراض به خود رتبه راه‌حل نیست. رتبه پایین نتیجه اطلاعات موجود در مدل است؛ راه اصلاح آن، اصلاح اطلاعات و رفتارهای اثرگذار بر آن است.