راهنمای اعتبارسنجی چک
استعلام امتیاز اعتباری چک
آشنایی با امتیاز و رتبه چک
با ساختار گزارش، رتبههای اعتباری چک و عوامل مؤثر بر امتیاز آن آشنا شوید.
گزارش اعتبارسنجی چک
نمونه ساختار اطلاعات گزارش
| امتیاز چک | — |
| رتبه اعتباری | — |
| برآورد ریسک | — |
راهنمای کامل امتیاز اعتباری چک
از فهرست راهنما، بخش موردنیازتان را درباره امتیاز چک، رتبهها و روش دریافت گزارش پیدا کنید.
آشنایی با اعتبارسنجی چک
قصد داریم یکی از قوانین جدید مربوط به دریافت دستهچک را بررسی کنیم. این قانون به زودی از سوی بانکها به افراد متقاضی دستهچک اطلاع داده خواهد شد و تأثیر قابل توجهی در روند درخواست و دریافت دستهچک شما خواهد داشت.
در شهریور ماه سال 1404، جلسهای توسط هیأت عالی بانک مرکزی برگزار شد که در آن قانون اعتبارسنجی چک به تصویب رسید. این قانون، تغییرات مهمی در شیوه بررسی و تأسیس دستهچک برای متقاضیان ایجاد میکند. طبق این قانون، افرادی که سابقه استفاده از چک دارند، امتیاز چک دریافت میکنند. به تدریج، سایر افراد که شرایط لازم را داشته باشند نیز به این گروه اضافه خواهند شد.
به طور سادهتر، هر فردی که در پنج سال اخیر دستهچک داشته باشد و حداقل یک چک برگشتی یا نقد شده داشته باشد، امتیاز چک خواهد داشت. این امتیاز از طریق یک سیستم اعتبارسنجی محاسبه میشود که سوابق چکهای برگشتی و نقد شده فرد را ارزیابی میکند.
گزارش اعتبارسنجی چک به چه صورت است؟
اول بیاید یک کلیت ساده و خلاصه از تصویر نمایش داده شده از اعتبارسنجی چک بگوییم. امتیاز چک یک عدد در بازه 1 تا 100 است و هر چه این عدد به 100 نزدیکتر باشد، نشاندهنده خوشحسابی بیشتر شخص صادرکننده چک است. در کنار این امتیاز، رتبه اعتباری مرتبط با آن نیز درج شده که از E3 (بدترین رتبه) تا A1 (بهترین رتبه) متغیر است.
در این صفحه موارد زیر مشاهده میشود:
- شرکت اعتبارسنجی ایران (سهامی خاص)
- تحت نظارت و دارای مجوز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- تاریخ: 22/06/1404 | ساعت: 09:40
- شماره یکتا گزارش: 1002 5800 5800 4500 1225
- عنوان: گزارش اعتبارسنجی چک
- امتیاز چک: 76
- رتبه چک: B2
- نمودار وضعیت: رتبهبندی از E (قرمز) تا A (سبز) که نشانگر روی رتبه B (خوب) قرار دارد.
- برآورد: احتمال داشتن چک برگشتی در 9 ماه آینده 15٪ الی 21٪ است.
بررسی امتیاز اعتباری چک: از اعداد تا رنگها و رتبههای وضعیت
امتیاز اعتباری یک عدد ریاضی بین 1 تا 100 است که توسط الگوریتم هوشمند سامانه تعیین میشود. این عدد هرچه بالاتر باشد، نشاندهنده خوشحسابی بیشتر شماست. اما آنچه این عدد را برای طرف معامله معنادار میکند، تبدیل آن به یک «رتبه» و تعیین سطح ریسک است.
یکی از کلیدیترین بخشهای گزارش شما، فاکتور «احتمال داشتن چک برگشتی در 9 ماه آینده» است. برای مثال، اگر رتبه شما B2 باشد، سیستم پیشبینی میکند که بین 12.1 تا 18.5 درصد احتمال دارد در 9 ماه پیش رو چک برگشتی داشته باشید. این دقیقاً همان جایی است که طرف معامله تصمیم میگیرد چک شما را بپذیرد یا خیر.
هر چه امتیاز خود را به 100 نزدیکتر کنید، نشاندهنده خوش حسابی شما خواهد بود.
| بازه امتیازی | رتبه اعتباری | احتمال داشتن چک برگشتی در ۹ ماه آینده | سطح ریسک |
| 95 تا 100 | A1 | تا 3.0٪ | ممتاز |
| 90 تا 95 | A2 | 3.0٪ تا 4.8٪ | ممتاز |
| 85 تا 90 | A3 | 4.8٪ تا 7.7٪ | ممتاز |
| 80 تا 85 | B1 | 7.7٪ تا 12.1٪ | خوب |
| 75 تا 85 | B2 | 12.1٪ تا ۱۸.۵٪ | خوب |
| 70 تا 75 | B3 | 18.5٪ تا 27.1٪ | خوب |
| 65 تا 70 | C1 | 27.1٪ تا 37.8٪ | مناسب |
| 60 تا 65 | C2 | 37.8٪ تا 50.0٪ | مناسب |
| 55 تا 60 | C3 | 50.0٪ تا 62.1٪ | مناسب |
| 50 تا 55 | D1 | 62.1٪ تا 72.9٪ | ضعیف |
| 45 تا 50 | D2 | 72.1٪ تا 81.5٪ | ضعیف |
| 40 تا 45 | D3 | 81.5٪ تا 87.8٪ | ضعیف |
| 35 تا 40 | E1 | 87.8٪ تا 92.2٪ | بحرانی |
| 30 تا 35 | E2 | 92.2٪ تا 95.1٪ | بحرانی |
| 1 تا 30 | E3 | 95.1٪ تا 100٪ | بحرانی |
فرمول امتیازدهی: عواملی که رتبه اعتباری “چک” را شکل میدهند.
امتیاز شما بر اساس یک استراتژی «وزندهی» دقیق و با استفاده از الگوریتمهای یادگیری ماشین محاسبه میشود. اعتبارسنجی چک نه تنها سوابق قبلی شما را میبیند، بلکه رفتار آتی شما را هم پیشبینی میکند.
الف) سوابق چک (60٪ وزن امتیاز)
این بخش اصلیترین بخش اعتبار شماست:
- مبلغ و تعداد چکهای برگشتی: هرچه مبالغ بالاتر و تعداد دفعات بیشتر باشد، افت امتیاز شدیدتر است.
- فاصله زمانی: مدت زمان سپری شده از آخرین چک برگشتی یا آخرین تسویه (هرچه از بدحسابی فاصله بگیرید، اثر منفی آن کمتر میشود).
- چکهای باز: تعداد و مبلغ چکهایی که صادر کردهاید اما هنوز موعد نقد شدنشان نرسیده است.
ب) سایر عوامل (40٪ وزن امتیاز)
اینجا جایی است که رفتار کلی شما در شبکه بانکی رصد میشود:
- تسهیلات بانکی: بدحسابی در پرداخت اقساط وام (چه به عنوان وامگیرنده و چه ضامن) مستقیماً اعتبار چک شما را تخریب میکند. از دید یک تحلیلگر، اگر شما در بازپرداخت یک وام ساده کوتاهی کنید، ریسک نقد نشدن چکهایتان هم به همان نسبت بالا میرود.
- تراکنشها و مالیات: میانگین موجودی حسابها و سابقه پرداخت مالیات نیز اثرگذار است.
- سن: افراد جوانتر معمولاً امتیاز کمتری میگیرند؛ اما توجه داشته باشید که این به معنی بدحسابی آنها نیست، بلکه به دلیل «سابقه اعتباری کوتاهتر» است که سیستم هنوز اطلاعات کافی برای قضاوت قطعی درباره آنها ندارد.
خلاصه راهنمای دریافت گزارش اعتبارسنجی چک
گزارش اعتبارسنجی چک از دو سامانه اعتبارینو برای مردم و سامانه رسا برای بانکها قابل دریافت است. در ادامه به صورت خلاصه راهنمای دریافت گزارش اعتبارسنجی چک را خواهیم گفت.
مراحل گامبهگام در سامانه اعتبارینو:
- وارد سایت شده etebarito.nics24.ir و بخش «گزارش» را انتخاب کنید.
- ورود | ثبتنام را انتخاب و شماره ملی و موبایل خود را وارد کنید و پس از ورود کد OTP احراز هویت وارد شوید.
- بر روی «گزارش چک» کلیک کنید.
- یکی از دو گزینه را انتخاب کنید:
- گزارش من: برای مشاهده وضعیت خودتان (احراز هویت از طریق شماره همراه الزامی است).
- گزارش دیگری: برای استعلام وضعیت طرف معامله. در این بخش شما حتماً به شناسه 16 رقمی صیادی چک نیاز دارید.
- نکته کلیدی برای حسابهای مشترک: اگر چک متعلق به یک حساب مشترک باشد، سیستم به شما اجازه میدهد از بین صادرکنندگان، گزارش فرد مورد نظر خود را انتخاب و مشاهده کنید.
- پس از پرداخت هزینه و تاییدات، نسخه PDF و آنلاین گزارش در دسترس شماست.
توجه: سامانه رسا نیز مخصوص بانکهاست تا هنگام صدور دسته چک، وضعیت شما را بسنجند.
موارد خاص در گزارش اعتبارسنجی چک
سه حالت خاص در اعتبارسنجی چک ممکن است برای شما پیش آید که این موارد در جدول زیر برای شما تشریح شده است.
| وضعیت | توضیح “رده” | |
| وضعیت بحرانی (E3) | این یعنی فرد دارای چک برگشتی رفع سوءاثر نشده است. بانک مرکزی برای این افراد امتیاز 1 (کمترین امتیاز ممکن) را در نظر میگیرد. معامله با این افراد به شدت پرخطر است. | |
| اشخاص فاقد امتیاز | اگر در 5 سال اخیر هیچ سابقه چکی (نقد شده یا برگشتی) نداشته باشید، این پیام را میبینید. این به معنی بدحسابی نیست، بلکه یعنی شما «سابقه کافی برای سنجش» ندارید. | |
| نکات قابل توجه | شامل مواردی مانند محدودیتهای قضایی، چکهای در حال تسویه یا مغایرتهای آماری است که باید پیش از معامله بررسی شوند. | |
نکات کلیدی در اعتبارسنجی چک که باید بدانیم
- طبق اعلام بانک مرکزی، اگر شخص در لحظه دریافت گزارش دارای چک برگشتی رفعسوءاثر نشده باشد، امتیاز چک محاسبه نشده و بهصورت خودکار کمترین امتیاز ممکن یعنی امتیاز “1” و رتبه E3 را دریافت خواهد کرد. یک روز پس از رفعسوءاثر چک، امتیاز چک برای شخص قابل محاسبه خواهد بود.
- امتیاز چک و سایر اطلاعات این گزارش بر اساس اطلاعات 5 سال گذشته محاسبه شده و اطلاعات خارج از 5 سال در گزارش لحاظ نخواهد شد (یک استثناء مربوط به چک برگشتی رفعسوءاثر نشده است بهطوریکه مربوط به هر زمانی که باشد، شخص امتیاز 1 را دریافت خواهد کرد).
- عمده افراد جامعه، دارای رتبه B و C هستند و افراد بهندرت امتیازA D و E کسب میکنند. بنابراین اشخاص D و E حتماً دارای سوابق منفی قابلتوجهی بودهاند و معامله با ایشان اصلاً توصیه نمیشود.
- در مدل فعلی، تنها سوابق 5 سال اخیر لحاظ میشود. بنابراین چکهای برگشتی قدیمی (مانند سوابق 7 سال پیش) تاثیری بر رتبه اعتباری امروز شما نخواهند داشت.
- در صورت مشاهده هرگونه مغایرت یا اطلاعات نادرست در گزارش، میتوانید با مرکز پشتیبانی مشتریان به شماره 41522222-021 تماس گرفته و درخواست رسمی خود را برای اصلاح اطلاعات ثبت کنید.
- استعلام از طرف معامله محدودیت تعدادی ندارد، اما به جهت حفظ حریم خصوصی، شما تنها مجاز به مشاهده «خلاصه گزارش» صادرکننده هستید. همچنین این استعلام صرفاً برای ذینفع چک (دارنده فعلی) امکانپذیر است.
توصیههایی از “رده” برای ارتقای رتبه اعتباری چک
اعتبار، ارزشمندترین دارایی غیرنقدی شماست. رتبه اعتباری یک موجودیت پویاست؛ یعنی اگر امروز وضعیت خوبی ندارید، میتوانید با تغییر رفتار مالی آن را ترمیم کنید.
- تسویه دقیق: سوابق خود را در سه ضلع «زمان، مبلغ و تعداد» مدیریت کنید. حتی یک روز تاخیر در پاس شدن چک یا اقساط وام، امتیاز شما را میسوزاند.
- مدیریت چکهای باز: تعداد و مبلغ چکهایی که در جریان دارید (هنوز موعدشان نرسیده) را کنترل کنید؛ انباشت زیاد آنها ریسک شما را بالا میبرد.
- رفع سوءاثر فوری: در صورت برگشت خوردن چک، بلافاصله برای رفع سوء اثر اقدام کنید تا امتیازتان بیش از حد سقوط نکند.
- انضباط در اقساط: هرگز اجازه ندهید وامی به مرحله «اقساط سررسید شده» برسد، چرا که این بدحسابی مستقیماً به رتبه چک شما نیز سرایت میکند.
