اگر در روزهای اخیر اخبار اختلال در خدمات چند بانک بزرگ کشور را دنبال کرده باشید، احتمالاً نام «سامانه هور» به گوشتان خورده است. سامانهای که در جریان حمله سایبری به زیرساخت برخی بانکها، نقش مهمی در ادامه فعالیت خدمات بانکی داشت.
اما هور دقیقاً چیست؟ آیا جایگزین سیستم اصلی بانکها شده؟ و آیا میتواند همه خدمات بانکی را در زمان بحران فعال کند؟ در این مطلب از “رده” به زبان ساده توضیح میدهیم سامانه هور چیست، چرا ایجاد شده، چه کاری انجام میدهد و چه محدودیتهایی دارد.
سامانه هور چیست؟
سامانه هور یک زیرساخت پشتیبان بانکی است که برای استفاده در شرایط بحرانی طراحی شده است. هدف اصلی این سامانه این است که اگر سیستم اصلی یک بانک دچار اختلال شد، همه خدمات بانکی بهطور کامل متوقف نشود و دستکم خدمات ضروری ادامه پیدا کند.
برای درک بهتر موضوع، باید بدانیم هر بانک یک سیستم اصلی به نام «کربنکینگ» دارد. کربنکینگ همان سامانهای است که اطلاعات اصلی بانک در آن مدیریت میشود؛ از موجودی حسابها و سپردهها گرفته تا وامها، سودها و بسیاری از عملیات مالی.
اگر این سیستم اصلی به هر دلیل از دسترس خارج شود، راهاندازی یک سیستم جایگزین کامل در مدت کوتاه تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل بانکها از قبل زیرساختهای پشتیبان مانند هور را برای شرایط اضطراری آماده میکنند.
به زبان ساده، هور یک نسخه جایگزین کامل از بانک نیست؛ بلکه یک مسیر اضطراری برای فعال نگه داشتن بخشهایی از خدمات بانکی است.
چرا نام سامانه هور مطرح شد؟
نام هور زمانی بیشتر شنیده شد که چند بانک بزرگ کشور با یک اختلال گسترده روبهرو شدند. از اواخر خرداد 1405، شبکه بانکی کشور با اختلالهایی مواجه شد و شورای هماهنگی بانکهای کشور اعلام کرد این اتفاق در نتیجه یک حمله سایبری محدود به زیرساخت ارتباطی چهار بانک رخ داده است: بانک ملی، بانک صادرات، بانک تجارت و بانک توسعه صادرات.
این چهار بانک از خدمات فنی شرکت خدمات انفورماتیک، زیرمجموعه بانک مرکزی، استفاده میکنند؛ شرکتی که مسئولیت برخی زیرساختهای مهم بانکی مانند شتاب، شاپرک، ساتنا، پایا و چکاوک را نیز بر عهده دارد.
به دلیل اشتراک برخی زیرساختها، اختلال ایجادشده همزمان چند بانک را درگیر کرد.
برای مشتریان این بانکها، نتیجه این اتفاق در مواردی مانند اختلال در همراهبانک و اینترنتبانک، مشکل در کارتبهکارت، اختلال در کارتخوانها و محدود شدن دسترسی به برخی خدمات حسابها دیده شد.
آشنایی با ۵۱ سامانه بانکی ایران؛ از شتاب و پایا تا ریال دیجیتال و صیاد
سامانه هور چگونه کار میکند؟
یکی از مهمترین کاربردهای هور، کمک به ادامه فعالیت خدمات کارتی بانکهاست.
اولین بخشی که روی این سامانه فعال شد، سوئیچ کارت بانکهای آسیبدیده بود. سوئیچ کارت بخشی از زیرساخت بانکی است که وظیفه پردازش و تأیید تراکنشهای کارتی را دارد؛ یعنی زمانی که با کارت خرید میکنید یا از خودپرداز پول میگیرید، این بخش بررسی میکند که تراکنش انجام شود یا نه.
با انتقال این بخش به هور، امکان انجام دوباره بخشی از تراکنشهای کارتی برای مشتریان بانکهای درگیر فراهم شد.
طبق توضیح مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک، قابلیتهای جدید بهتدریج به هور اضافه میشود و این سامانه همچنان در حال توسعه است. یکی از خدماتی که قرار است به این زیرساخت اضافه شود، سرویس چک است.
البته بازگشت خدمات بانکی یکباره اتفاق نمیافتد. بسته به شرایط هر بانک، برخی خدمات زودتر و برخی خدمات دیرتر فعال میشوند.
آیا سامانه هور جایگزین کربنکینگ بانکهاست؟
خیر. این یکی از مهمترین نکاتی است که درباره هور باید بدانیم. هور قرار نیست جای سیستم اصلی بانکها را بگیرد.
کربنکینگ، هسته اصلی فعالیت هر بانک است و حجم زیادی از اطلاعات و عملیات بانکی روی آن انجام میشود. در مقابل، هور برای شرایط اضطراری طراحی شده تا در زمان بحران، خدمات ضروری متوقف نشوند.
بنابراین فعال شدن خدمات بانکی روی هور به معنی پایان کامل مشکل نیست. ممکن است برخی خدمات پیچیدهتر مانند بعضی عملیات تسهیلاتی، گزارشهای تخصصی یا خدماتی که به اطلاعات کامل کربنکینگ نیاز دارند، همچنان محدود باشند.
کدام بانکها از سامانه هور استفاده کردند؟
بازگشت بانکهای درگیر به شرایط عادی یکسان نبود.
بانک توسعه صادرات در مدت کوتاهتری توانست شرایط خود را بهبود دهد. بانک تجارت نیز بخش زیادی از خدماتش را با راهکار اختصاصی خود بازگرداند و لزوماً مسیر اصلی آن هور نبود.
در مقابل، برخی بانکهای دیگر برای ادامه ارائه خدمات از هور استفاده کردند. بانک صادرات نیز اعلام کرده بود که بخش عمده خدمات خود را در مدت کوتاهی بازیابی خواهد کرد.
این موضوع نشان میدهد هور تنها یکی از ابزارهای بازیابی خدمات بانکی است و هر بانک میتواند متناسب با شرایط خود از راهکارهای مختلف استفاده کند.
چرا بانکها به سامانههای پشتیبان نیاز دارند؟
بانکها از مهمترین زیرساختهای حیاتی هر کشور هستند و حتی چند ساعت اختلال در خدمات آنها میتواند روی زندگی روزمره مردم و کسبوکارها اثر بگذارد.
به همین دلیل بانکها علاوه بر سیستمهای اصلی، به سامانههای پشتیبان و برنامههای بازیابی بحران نیاز دارند تا در صورت بروز اتفاقهایی مانند حمله سایبری، خرابی فنی یا اختلال زیرساختی، خدمات ضروری ادامه پیدا کند.
حملات سایبری به بانکها اتفاق تازهای نیست. پیش از این نیز در خرداد 1404 برخی بانکها با حملات مشابهی روبهرو شده بودند.
در کنار عوامل مختلف امنیتی، موضوعاتی مانند قدیمی بودن بخشی از زیرساختهای فناوری، دشواری بهروزرسانی برخی سامانهها و محدودیتهای ناشی از تحریمها از جمله چالشهایی هستند که در مورد زیرساخت بانکی کشور مطرح شدهاند.
خلاصه کلام
سامانه هور یک زیرساخت پشتیبان بانکی است که برای شرایط بحرانی طراحی شده و در جریان اختلال اخیر چند بانک بزرگ، به حفظ بخشی از خدمات بانکی کمک کرد.
این سامانه توانست بهخصوص در حوزه تراکنشهای کارتی، از توقف کامل خدمات جلوگیری کند؛ اما جایگزین کربنکینگ بانکها نیست و قرار نیست تمام عملیات بانکی را مانند سیستم اصلی انجام دهد.
