با بالا رفتن سن، انجام بعضی کارهای روزمره برای پدر و مادرها سخت‌تر می‌شود. یکی از همین کارها، انجام امور بانکی است. خیلی از سالمندان دیگر مثل گذشته نمی‌توانند به شعبه بانک بروند، در صف بایستند یا با برنامه‌های بانکی و رمزهای مختلف کار کنند. از طرف دیگر، فرزندان هم همیشه نمی‌توانند به‌سادگی کارهای بانکی سالمندان و والدینشان را انجام دهند. موضوعاتی مثل رمز پویا، نبود حساب مشترک مناسب، مسائل قانونی و محدودیت‌های بانکی باعث می‌شود کمک کردن به پدر و مادر سالمند همیشه ساده نباشد. اما چند راهکار وجود دارد که می‌تواند این مسیر را برای خانواده‌ها راحت‌تر کند. در این مطلب از “رده” بررسی می‌کنیم چطور می‌توان انجام امور بانکی سالمندان را ساده‌تر کرد و چه زمانی باید سراغ راه‌های قانونی مثل وکالت بانکی یا قیمومت رفت.
چطور کارهای امور بانکی سالمندان را راحت‌تر کنیم؟
-
از باجه‌های مخصوص سالمندان استفاده کنید.
خیلی از افراد نمی‌دانند که بعضی بانک‌ها برای سالمندان و افراد کم‌توان خدمات ویژه‌ای در نظر گرفته‌اند.
برای مثال، بانک سپه در بعضی از شعب خود باجه‌ای با عنوان «باجه منزلت» راه‌اندازی کرده است. سالمندان بالای 65 سال، جانبازان بالای 25 درصد و افراد کم‌توان می‌توانند با ارائه کارت شناسایی و بدون گرفتن نوبت از این باجه استفاده کنند.
این باجه‌ها معمولاً با تابلو یا برچسب مشخص شده‌اند. بعضی بانک‌های دیگر هم خدمات مشابهی با نام‌هایی مثل «باجه تکریم» ارائه می‌کنند.
توجه: قبل از مراجعه، با نزدیک‌ترین شعبه بانک محل زندگی پدر یا مادرتان تماس بگیرید و درباره وجود چنین خدماتی سؤال کنید.
-
تلفن‌بانک؛ گزینه‌ای قدیمی اما مناسب برای سالمندان
شاید تلفن‌بانک دیگر مثل گذشته محبوب نباشد، اما برای بسیاری از سالمندان هنوز یکی از ساده‌ترین روش‌های بانکی است.
تلفن‌بانک به اینترنت، گوشی هوشمند یا نصب برنامه نیاز ندارد. فرد سالمند فقط با یک تلفن ثابت یا همراه می‌تواند بعضی کارهای بانکی را انجام دهد.
با تلفن‌بانک معمولاً می‌توان:
- موجودی حساب را بررسی کرد.
- گردش چند تراکنش آخر را شنید.
- قبض پرداخت کرد.
- شارژ تلفن همراه خرید.
- در بعضی بانک‌ها بین حساب‌های شخصی پول جابه‌جا کرد.
فعال‌سازی تلفن‌بانک معمولاً یک بار در شعبه انجام می‌شود. بعد از آن، فرد می‌تواند با نام کاربری و رمز ورود از این خدمت استفاده کند.
توجه: برای اینکه کار والدینتان راحت‌تر شود، بهتر است نام کاربری تلفن‌بانک را در کنار تلفن یادداشت کنید. البته رمز عبور را بهتر است خود فرد سالمند بداند و فقط در صورت نیاز، نحوه استفاده را به او آموزش دهید. (رمز عبور را به همان عددی که در ذهن دارند تغییر دهید.)
-
کد دستوری (USSD) برای گوشی‌های ساده
اگر پدر یا مادرتان از گوشی دکمه‌ای استفاده می‌کنند، کدهای دستوری بانکی می‌توانند گزینه مناسبی باشند.
کدهای USSD روی بیشتر گوشی‌ها کار می‌کنند و به اینترنت نیاز ندارند. با این کدها می‌توان بعضی خدمات مثل گرفتن موجودی، پرداخت قبض و دریافت رمز پویا را انجام داد.
هر بانک کدهای مخصوص خود را دارد و می‌توانید آن‌ها را از وبسایت “رده” مشاهده کنید.
-
بعضی کارها را یک‌بار انجام دهید تا بعداً راحت‌تر شود.
یکی از بهترین کارها این است که بعضی خدمات بانکی را خودکار کنید تا والدین سالمند کمتر نیاز به مراجعه یا انجام کارهای تکراری داشته باشند.
با مراجعه به شعبه می‌توانید درباره فعال کردن این خدمات سؤال کنید:
- پرداخت خودکار قبض‌ها
با این سرویس، قبض‌های آب، برق، گاز و تلفن به‌صورت خودکار پرداخت می‌شوند و دیگر لازم نیست سالمند هر ماه این کار را انجام دهد.
- برداشت خودکار اقساط
اگر پدر یا مادرتان وام یا تسهیلات بانکی دارند، می‌توانید امکان برداشت خودکار قسط‌ها را فعال کنید تا پرداخت‌ها فراموش نشوند.
- دستور پرداخت مستمر
اگر هر ماه مبلغ مشخصی باید پرداخت شود، مثل اجاره، شهریه یا هزینه پرستار، می‌توانید برای آن دستور پرداخت ثابت تعریف کنید.
- جمع کردن واریزی‌ها در یک حساب
اگر مستمری، سود سپرده یا درآمدهای دیگر به چند حساب مختلف واریز می‌شود، بهتر است تا حد امکان آن‌ها را در یک حساب مشخص جمع کنید. این کار مدیریت مالی را بسیار ساده‌تر می‌کند.
- تعداد حساب‌های بانکی را کمتر کنید.
خیلی از سالمندان در چندین بانک حساب دارند. هر حساب یعنی یک کارت بانکی، یک رمز، یک اپلیکیشن و یک روش پیگیری جداگانه. مدیریت این تعداد حساب برای هر کسی سخت است، چه برسد به کسی که دیگر مثل گذشته با ابزارهای دیجیتال راحت نیست.
بهتر است یک‌بار همه حساب‌های بانکی پدر یا مادرتان را بررسی کنید. حساب‌هایی که استفاده نمی‌شوند یا کاربرد خاصی ندارند، ببندید و فقط چند حساب ضروری را نگه دارید.
برای بیشتر خانواده‌ها معمولاً این ترکیب کافی است:
- یک حساب برای دریافت مستمری یا درآمد ثابت هر ماه
- یک حساب برای هزینه‌های روزمره
- یک حساب پس‌انداز در صورت نیاز
کم کردن تعداد حساب‌ها باعث می‌شود هم پیگیری گردش مالی ساده‌تر شود و هم احتمال فراموشی رمزها یا مشکلات بانکی کمتر شود.
- سقف انتقال وجه را کمتر کنید.
پایین آوردن سقف تراکنش فقط یک اقدام امنیتی نیست؛ خیال سالمند را هم راحت‌تر می‌کند. وقتی سقف انتقال روزانه متناسب با هزینه‌های معمول تنظیم شود، اگر به هر دلیلی اشتباهی رخ دهد یا کلاهبرداری اتفاق بیفتد، مقدار خسارت کمتر خواهد بود. از طرف دیگر، بسیاری از سالمندان همیشه نگران این هستند که یک اشتباه باعث از دست رفتن تمام پولشان شود. محدود کردن سقف تراکنش می‌تواند این نگرانی را کمتر کند. معمولاً می‌توانید سقف انتقال را از طریق همراه‌بانک یا با مراجعه به شعبه تغییر دهید.
وقتی والدین دیگر توان کار بانکی ندارند چه کنیم؟
گاهی شرایط به جایی می‌رسد که دیگر آموزش دادن، ساده‌سازی خدمات یا کمک گرفتن از ابزارهای بانکی کافی نیست. در این شرایط، فرد دیگری باید بتواند به‌صورت قانونی امور بانکی سالمندان و والدین را انجام دهد.
سه راه اصلی برای این موضوع وجود دارد:
- وکالت‌نامه بانکی
- حساب مشترک با امکان برداشت یک‌نفره یا مشترک
- حکم حجر و تعیین قیم
هرکدام از این روش‌ها شرایط و محدودیت‌های خودش را دارد.
قبل از ناتوانی، وکالت بانکی تنظیم کنید.
در بیشتر موارد، وکالت‌نامه بانکی ساده‌ترین و کاربردی‌ترین راه است.
در این روش، پدر یا مادر شما در دفترخانه اسناد رسمی به فردی که به او اعتماد دارد، مثل فرزند، وکالت می‌دهد تا بعضی کارهای بانکی را از طرف او انجام دهد.
اما یک شرط مهم وجود دارد:
فردی که وکالت می‌دهد باید هنگام امضای سند، هوشیار باشد و بداند چه اختیاری را به شخص دیگری منتقل می‌کند. به همین دلیل، اگر احتمال می‌دهید در آینده انجام کارهای بانکی برای والدین سخت شود، بهتر است این کار را زودتر انجام دهید. بسیاری از خانواده‌ها زمانی به فکر گرفتن وکالت می‌افتند که دیگر شرایط قانونی آن وجود ندارد.
حساب مشترک با حق برداشت
یکی از راه‌هایی که بعضی خانواده‌ها برای مدیریت امور بانکی سالمندان انتخاب می‌کنند، باز کردن حساب مشترک است.
در این نوع حساب، شرکا می‌توانند مشخص کنند که هر کدام به‌تنهایی امکان برداشت از حساب را داشته باشند. در نتیجه، فرزند می‌تواند برای کارهای روزمره مثل پرداخت هزینه‌ها یا انجام خریدهای ضروری از این حساب استفاده کند.
این روش برای بعضی هزینه‌های جاری مناسب است، اما باید محدودیت‌های آن را هم بدانید.
مشکلات حساب مشترک چیست؟
اولین نکته این است که افتتاح حساب مشترک معمولاً نیاز به حضور همه صاحبان حساب در شعبه دارد و به‌صورت غیرحضوری انجام نمی‌شود.
نکته مهم‌تر این است که حساب مشترک همیشه جایگزین مناسبی برای وکالت نیست.
در صورت فوت یا حجر یکی از صاحبان حساب، ممکن است حساب با محدودیت یا مسدودی روبه‌رو شود و موجودی آن طبق سهم الشرکه در زمان افتتاح حساب تقسیم شود. همچنین اگر سهم هر فرد هنگام افتتاح حساب مشخص نشود، ممکن است بعدها اختلاف ایجاد شود. این موضوع به‌خصوص در زمان تقسیم ارث می‌تواند دردسرساز شود. از طرف دیگر، اگر یکی از صاحبان حساب بدهی، مشکل قضایی یا محدودیت مالی داشته باشد، ممکن است حساب مشترک هم تحت تأثیر قرار بگیرد.
به همین دلیل بهتر است:
- حساب مشترک را بیشتر برای هزینه‌های روزمره استفاده کنید.
- دارایی‌های اصلی پدر یا مادر را در حساب شخصی خودشان نگه دارید.
- برای مدیریت این دارایی‌ها از روش‌های قانونی مثل وکالت استفاده کنید.
اگر فرد سالمند دیگر توان تصمیم گیری مالی را نداشته باشد
گاهی شرایط به جایی می‌رسد که فرد سالمند دیگر توان تصمیم‌گیری مالی ندارد. در این حالت، دیگر نمی‌توان از وکالت‌نامه یا حساب مشترک برای مدیریت امور استفاده کرد.
در چنین شرایطی، تنها راه قانونی، گرفتن حکم حجر و تعیین قیم است.
-
حکم حجر یعنی چه؟
حجر یعنی فرد به دلیل شرایطی مثل اختلال شدید در توانایی تصمیم‌گیری، دیگر از نظر قانونی نمی‌تواند بعضی امور مالی خود را مدیریت کند.
برای گرفتن این حکم، معمولاً روند کار از بررسی پزشکی شروع می‌شود. نظر پزشکی قانونی درباره وضعیت شناختی فرد یکی از مدارک مهم برای دادگاه است.
بعد از آن، یکی از بستگان یا افراد دارای نفع قانونی باید درخواست صدور حکم حجر را ثبت کند. دادگاه معمولاً بدون درخواست شخص وارد این موضوع نمی‌شود.
در صورت صدور حکم، دادگاه مشخص می‌کند که حجر از چه زمانی شروع شده است. این تاریخ اهمیت زیادی دارد، چون بعضی معاملات و تصمیم‌های مالی بعد از آن ممکن است قابل بررسی یا ابطال باشند.
-
قیم چه کاری انجام می‌دهد؟
قیم کسی است که طبق نظر دادگاه مسئول مدیریت امور مالی فرد محجور می‌شود.
اما باید بدانید:
قیم صاحب اموال فرد نیست؛ فقط مسئول مدیریت آن‌هاست.
قیم باید:
- از اموال فرد محجور مراقبت کند.
- گزارش‌های لازم را ارائه دهد.
- در تصمیم‌های مهم، مصلحت فرد محجور را در نظر بگیرد.
برای بعضی کارها مثل فروش ملک یا انجام معاملات مهم، ممکن است اجازه مرجع قضایی لازم باشد.
این مسیر معمولاً زمان‌بر است و ممکن است چند ماه طول بکشد. به همین دلیل اگر هنوز پدر یا مادرتان توان تصمیم‌گیری دارند، بهتر است برای راهکارهای قانونی مثل وکالت زودتر اقدام کنید.
توصیه “رده”: امنیت بانکی سالمندان؛ مراقب کلاهبرداری باشید
وقتی انجام کارهای بانکی را برای سالمندان ساده‌تر می‌کنیم، نباید موضوع امنیت را فراموش کنیم.
سالمندان معمولاً بیشتر در معرض بعضی روش‌های کلاهبرداری قرار می‌گیرند. دلیلش هم مشخص است:
- ممکن است به تماس‌هایی که ظاهر رسمی دارند بیشتر اعتماد کنند.
- همیشه با روش‌های جدید کلاهبرداری اینترنتی آشنا نیستند.
- گاهی به دلیل تنهایی، فرصت مشورت گرفتن سریع ندارند.
به همین دلیل، آموزش چند نکته ساده می‌تواند از ضررهای بزرگ جلوگیری کند. چند نمونه از روش‌هایی که باید درباره آن‌ها با والدین صحبت کنید:
- تماس جعلی با عنوان کارمند بانک
- کلاهبردار ممکن است خودش را کارمند بانک معرفی کند و رمز کارت، رمز پویا یا کد پیامکی بخواهد.
- پیامک‌های جعلی بانکی
- هیچ بانکی، تحت هیچ شرایطی، رمز کارت، رمز پویا یا کد پشت کارت را از شما درخواست نمی‌کند.
