هرآنچه باید درباره رمز کارت بانکی و دریافت رمز پویا بدانید

در این مقاله از «رده»، به ابعاد مختلف رمزهای کارت بانکی می‌پردازیم؛ اینکه یک کارت بانکی چه نوع رمزهایی دارد و هرکدام چه کاربردی دارند. همچنین در ادامه، فرآیندهای فعال‌سازی رمز پویا را نیز توضیح خواهیم داد. بنابراین اگر می‌خواهید به‌صورت خلاصه اما کاربردی با این موضوع آشنا شوید، ادامه این مطلب از “رده” رادنبال کنید.

انواع رمزهای کارت بانکی

رمزهای کارت بانکی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

دسته اول، رمز چهاررقمی کارت (رمز اول)  است که برای خرید از طریق دستگاه کارت‌خوان و همچنین انجام عملیات بانکی در دستگاه‌های خودپرداز استفاده می‌شود.

دسته دوم، رمزهایی هستند که برای خریدهای اینترنتی و انتقال وجه غیرحضوری به کار می‌روند. این دسته نیز به دو نوع «رمز ثابت یا ایستا» و «رمز پویا یا یکبارمصرف» تقسیم می‌شود.

رمز اول (رمز 4 رقمی کارت)

رمز اول همان رمزيست كه در پاکت داده شده به شما در هنگام دريافت كارت بر روي آن درج شده است. البته برخی از بانکها این رمز را برای شما پیامک می کنند.  از رمز اول که یک رمز ۴ رقمی است، براي کار با دستگاه‌هاي خودپرداز مجهز به سيستم شتاب مانند عابربانك‌ها (ATM) و فروشگاه‌هاي مجهز به دستگاه‌های کارت‌خوان (POS) استفاده می‌شود.

این رمز بدون اصل کارت فاقد هرگونه اعتبار است و قابل سوء‌استفاده نیست. توصیه می‌شود رمز کارت خود را حفظ کنید و از نوشتن آن خودداری کرده و به هنگام خرید از پایانه‌ها، شخصا رمز را وارد کنید. درصورتی‌ که رمز را سه مرتبه اشتباه وارد کنید کارت مسدود شده و شما با پیغام دفعات ورود رمز بیش از حد مجاز است مواجه می‌شوید و باید جهت رفع مسدودی با کارت شناسایی به یکی از شعب بانک مراجعه کنید.

رمز دوم ایستا (رمز خرید اینترنتی ثابت)

رمز دوم ایستا یا ثابت، همان رمز دوم کارت یا به بیانی بهتر رمز اینترنتی کارت‌های بانکی است، که با درخواست مشتری برای کارت بانکی وی در بانک فعال می‌شود. این رمز زمانی استفاده می‌شود که برای انجام تراکنش نیازی به حضور فیزیکی کارت نباشد.

فرآیند فعال‌سازی رمز دوم ایستا در اغلب بانک‌ها توسط خود شما و از طریق دستگاه خودپرداز انجام می‌شود. برای این کار، کافی است کارت بانکی خود را در خودپرداز همان بانک وارد کنید و از طریق گزینه «رمز دوم اینترنتی»، یک رمز بین ۵ تا ۱۲ رقم برای کارت خود تعیین کنید.

نکته مهم این است که اگر رمز دوم کارت بانکی خود را فراموش کردید، نیازی به مراجعه حضوری به بانک ندارید. می‌توانید با مراجعه به دستگاه خودپرداز همان بانک، دوباره برای کارت خود رمز دوم اینترنتی تعریف کنید. در این فرآیند، دستگاه خودپرداز از شما رمز دوم اینترنتی قبلی را درخواست نمی‌کند.

با توجه به غیرفعال شدن رمز دوم ایستا به هنگام خرید‌های بالای 500 هزار تومان، پرداخت‌های اینترنتی فقط با استفاده از رمز دوم پویا (رمز یک بار مصرف) قابل انجام است. به همین علت اگر هنگام خرید اینترنتی با مجموع مبلغ بالای 500 هزار تومان از رمز دوم ایستای خود برای انجام تراکنش استفاده کنید، پیغام خطایی مبنی بر بیش از حد بودن مبلغ تراکنش دریافت می‌کنید.

توجه مهم: با توجه به شرایط جنگی پیش‌آمده، سقف استفاده از رمز دوم ثابت در حال حاضر از ۵۰۰ هزار تومان به ۱ میلیون تومان افزایش یافته است. بنابراین در حال حاضر امکان انجام تراکنش تا سقف 1 میلیون تومان با استفاده از رمز دوم ایستا فراهم است.

رمز دوم پویا (رمز دوم یک بار مصرف)

رمز دوم یک بار مصرف یا رمز پویا همان رمزی است که به درخواست کاربر برای انجام هر تراکنش بانکی در اختیار کاربر قرار می‌گیرد و برای هر تراکنش،  به کاربر ارائه می‌شود و کاربر فقط یک بار می‌تواند از آن استفاده کند. این رمز تا ۱۲۰ ثانیه اعتبار دارد و در صورتی که در این مدت از آن استفاده نکنید به صورت خودکار از بین می‌رود؛ بنابراین اگر افراد سودجو به اطلاعات کارت بانکی شما دسترسی داشته باشند بدون رمز دوم یک بار مصرف نمی‌توانند از حساب شما سوءاستفاده کنند.

نکته: فعال‌سازی رمز دوم پویا هیچ‌گونه هزینه‌ای برای مشتریان ندارد و این خدمت توسط بانک‌ها و مؤسسات اعتباری کشور، هم راستا با تجربیات جهانی و با هدف صیانت از دارایی‌های مشتریان بانکی در مقابل فعالیت‌های کلاهبردارانه، فراهم شده است.

فعال‌سازی رمز دوم پویا در بسیاری از بانک‌ها از طریق خدمات بانکداری الکترونیک و بدون نیاز به مراجعه حضوری به شعبه امکان‌پذیر است.

پس به طور کلی:

رمز دوم پویا یا «رمز یکبار مصرف» را می‌توان در دو بخش توضیح داد.

در بخش اول، با نحوه فعال‌سازی این رمز آشنا می‌شویم.

در بخش دوم نیز روش‌های دریافت رمز دوم پویا را بررسی می‌کنیم.

بخش اول – نحوه فعالسازی رمز پویا کارت بانکی (دوم یکبار مصرف)

فعالسازی رمز دوم پویا از طریق خدمات بانکداری الکترونیک بانک‌ها امکان‌پذیر است.
منظور از بانکداری الکترونیک، استفاده از ابزارها و بسترهای غیرحضوری بانک برای انجام خدمات بانکی است.

مشتریان می‌توانند رمز پویا را از طریق روش‌های زیر فعال کنند:
– اینترنت‌بانک
– همراه‌بانک
– دستگاه خودپرداز (ATM)
– نئوبانک‌ها
– پیشخوان‌های بانکی
– کدهای دستوری (USSD)

روال کلی فعال‌سازی رمز دوم پویا در بانکداری الکترونیک به این صورت است که پس از ورود به بخش‌های مرتبط با کارت بانکی و رمز پویا، شماره تلفن همراه خود را ثبت می‌کنید و در نهایت با وارد کردن **کد تأیید ارسال‌شده**، می‌توانید رمز پویا کارت بانکی‌تان را به‌راحتی فعال کنید.

البته **فعال‌سازی از طریق دستگاه‌های خودپرداز** کمی متفاوت است. در این روش باید:
1. کارت بانکی خود را وارد دستگاه خودپرداز کنید.
2. رمز اول (۴ رقمی) کارت را وارد نمایید.
3. از منوی کارت، گزینه فعال‌سازی رمز اینترنتی یا رمز پویا را انتخاب کنید.
4. مراحل اعلام‌شده را تا پایان ادامه دهید.

نکته مهم این است که دستگاه خودپرداز حتماً باید متعلق به همان بانک صادرکننده کارت باشد؛ در غیر این صورت، گزینه فعال‌سازی رمز پویا (یا رمز اینترنتی) برای شما غیرفعال خواهد بود.

بخش دوم – نحوه دریافت رمز پویا کارت بانکی (دوم یکبار مصرف)

دریافت رمز دوم پویا معمولاً از روش های زیرانجام می‌شود:

•  از طریق برنامه‌های بانکی – به صورت غیر پیامکی 

با استفاده از برنامک‌های بانکی، اینترنت‌بانک یا همراه‌بانک می‌توانید رمز پویا را دریافت کرده و در عملیات‌هایی مانند خرید اینترنتی، کارت‌به‌کارت یا انتقال وجه از آن استفاده کنید.

یکی از روش‌هایی که کمتر درباره آن شنیده می‌شود، دریافت رمز پویا به‌صورت غیرپیامکی است؛ روشی که در بسیاری از مواقع می‌تواند بسیار کاربردی و راهگشا باشد. در این حالت، کاربر از طریق خدمات بانکداری الکترونیک بانک خود (مانند اپلیکیشن یا همراه‌بانک) رمز پویا را دریافت می‌کند و از آن برای انجام پرداخت‌ها و تراکنش‌های بانکی استفاده می‌کند.

البته باید توجه داشت که این خدمت توسط همه بانک‌ها ارائه نمی‌شود و بهتر است پیش از استفاده، از بانک خود درباره فعال بودن آن پرس‌وجو کنید. با این حال، طبق بررسی‌ها بانک‌هایی مانند ملت، پاسارگاد، پارسیان و برخی بانک‌های دیگر این امکان را برای مشتریان خود فراهم کرده‌اند.

این روش بیشتر زمانی کاربرد دارد که آنتن‌دهی شبکه‌های مخابراتی ضعیف باشد و دریافت پیامک با مشکل یا تأخیر انجام شود. در چنین شرایطی، تنها با اتصال به اینترنت و ورود به بانکداری الکترونیک بانک خود می‌توانید رمز پویا را دریافت و از آن استفاده کنید.

به این شیوه، «رمز پویا آفلاین» نیز گفته می‌شود.

•  از طریق کدهای دستوری (USSD)

دریافت رمز پویا از طریق کدهای دستوری (USSD) یکی دیگر از روش‌های دریافت رمز یکبار مصرف است. در این روش، با شماره‌گیری کد دستوری مربوط به بانک صادرکننده کارت و طی کردن مراحل اعلام‌شده در منو، می‌توانید رمز پویا را دریافت کنید.

این روش معمولاً بدون نیاز به نصب برنامه بانکی انجام می‌شود و تنها با استفاده از **شماره‌گیری کد دستوری در تلفن همراه** در دسترس است.

برخی از کدهای USSD بانک‌ها برای دریافت یا مدیریت خدمات مرتبط با رمز پویا عبارت‌اند از:

– بانک رفاه: ‎#713*
– بانک ملی: ‎#60*737*
– بانک تجارت: ‎#78*788*
– بانک صادرات: ‎#719*
– بانک پاسارگاد: ‎#720*

پس از شماره‌گیری این کدها، با دنبال کردن گزینه‌های نمایش داده شده می‌توانید رمز پویا کارت بانکی خود را دریافت و در تراکنش‌های بانکی مانند خرید اینترنتی یا انتقال وجه استفاده کنید.

•  از طریق پیامک (درگاه اینترنتی / هنگام کارت به کارت)

در زمان خرید اینترنتی نیز می‌توانید با انتخاب یا فشردن دکمه «رمز پویا» در صفحه درگاه پرداخت، رمز یکبارمصرف خود را دریافت کرده و برای تکمیل پرداخت وارد کنید.

رایج‌ترین روش که بیشتر کاربران با آن آشنا هستند، دریافت از طریق پیامک است.

در این روش، پس از اینکه رمز پویا را فعال کردید، هنگام انجام عملیات بانکی و با انتخاب گزینه دریافت رمز پویا، یک رمز یکبار مصرف برای شما پیامک می‌شود. سپس با وارد کردن این رمز در محل مربوطه، می‌توانید عملیات بانکی خود را تکمیل کنید؛ مانند انتقال وجه کارت‌به‌کارت یا خرید اینترنتی.

چرا رمز پویا خطا می‌دهد؟ چند مشکل رایج

در کنار دلایل رایجی مانند فعال نبودن رمز پویا یا وارد کردن نادرست رمز، چند نکته مهم دیگر هم وجود دارد که ممکن است باعث بروز خطا هنگام استفاده از رمز دوم پویا شود. در ادامه به سه مورد از مشکلاتی که معمولاً بیشتر برای کاربران پیش می‌آید اشاره می‌کنیم.

۱. تنظیم نبودن ساعت تلفن همراه
یکی از دلایل نسبتاً رایج خطا در رمز پویا، تنظیم نبودن ساعت گوشی است. در بسیاری از برنامه‌های تولید رمز پویا، زمان دستگاه نقش مهمی در تولید رمز صحیح دارد. اگر ساعت تلفن همراه شما جلوتر یا عقب‌تر از زمان واقعی باشد، رمزی که تولید می‌شود ممکن است توسط سیستم بانکی معتبر شناخته نشود. بنابراین بهتر است ساعت گوشی خود را روی تنظیم خودکار (Automatic Time).  قرار دهید.

۲. توجه نکردن به زمان اعتبار رمز پویا
نکته دیگری که بسیاری از کاربران هنگام خرید اینترنتی به آن توجه نمی‌کنند، تفاوت زمان تایمر درگاه پرداخت با زمان اعتبار رمز پویا است.
معمولاً رمز پویا فقط حدود ۲ دقیقه اعتبار دارد، در حالی که درگاه‌های پرداخت اینترنتی اغلب حدود ۱۰ دقیقه زمان برای تکمیل پرداخت در اختیار شما قرار می‌دهند. به همین دلیل ممکن است کاربر با توجه به تایمر درگاه، چندین بار رمزی را وارد کند که زمان اعتبار آن گذشته است و در نتیجه با خطا مواجه شود. بهترین کار این است که بلافاصله پس از دریافت رمز پویا، آن را وارد کنید.

۳. منقضی یا مسدود بودن کارت بانکی
گاهی مشکل از وضعیت خود کارت بانکی است. اگر کارت شما منقضی شده باشد یا به‌صورت موقت مسدود شده باشد، حتی در صورت دریافت رمز پویا ممکن است عملیات پرداخت با خطا مواجه شود.
برای مثال، اگر رمز اول کارت (۴ رقمی) را بیش از سه بار اشتباه در دستگاه کارت‌خوان وارد کرده باشید، کارت به‌طور موقت مسدود می‌شود. در برخی بانک‌ها با وجود این مسدودی موقت، همچنان رمز پویا برای شما ارسال می‌شود؛ اما هنگام خرید اینترنتی، تراکنش انجام نخواهد شد و با خطا مواجه می‌شوید. در چنین شرایطی لازم است ابتدا وضعیت کارت بانکی خود را بررسی یا رفع مسدودی کنید.

جدول نرخ جدید کارمزد خدمات بانکی

نکات مهم تعیین رمز کارت بانکی و محافظت از رمز دوم یک‌بار مصرف

امنیت کارت بانکی تا حد زیادی به نحوه انتخاب و نگهداری رمز آن بستگی دارد. با رعایت چند نکته ساده می‌توان از بسیاری از سوءاستفاده‌های مالی جلوگیری کرد.

• برای انتخاب رمز کارت بانکی، از تاریخ تولد خود یا اعضای خانواده استفاده نکنید. تاریخ تولد یک الگوی قابل حدس است و افراد سودجو معمولاً ابتدا چنین اعدادی را امتحان می‌کنند. همچنین بهتر است از شماره‌هایی مانند شماره شناسنامه، شماره ملی، شماره تلفن همراه یا پلاک خودرو برای تعیین رمز استفاده نکنید.
• رمز کارت بانکی را به هیچ وجه روی کارت یادداشت نکنید و آن را در کنار کارت قرار ندهید. در صورت گم شدن یا سرقت کارت، اگر رمز در دسترس باشد فرد سوءاستفاده‌کننده می‌تواند به‌راحتی از حساب شما برداشت کند.
• برای رمز خود از اعدادی استفاده کنید که قابل حدس نباشند و نظم مشخصی نداشته باشند. رمزهایی مانند ۱۲۳۴، ۴۳۲۱، ۰۰۰۰ یا ۱۱۱۱ امنیت بسیار پایینی دارند و از اولین گزینه‌هایی هستند که افراد کلاهبردار امتحان می‌کنند.
• برای هر کارت بانکی رمز جداگانه‌ای انتخاب کنید. اگر همه کارت‌های شما یک رمز داشته باشند، در صورت فاش شدن رمز یکی از کارت‌ها، سایر حساب‌های شما نیز در معرض خطر قرار می‌گیرند.
• رمز کارت بانکی خود را هر چند وقت یک بار تغییر دهید. تغییر دوره‌ای رمز می‌تواند احتمال سوءاستفاده از اطلاعات بانکی را کاهش دهد و امنیت حساب شما را بیشتر کند.
• در هنگام وارد کردن رمز در دستگاه‌های خودپرداز یا دستگاه‌های کارت‌خوان، صفحه کلید را با دست دیگر بپوشانید تا افراد اطراف یا دوربین‌های احتمالی نتوانند رمز شما را مشاهده کنند.
• هیچ‌وقت عکس کارت بانکی خود را برای دیگران ارسال نکنید. در تصویر کارت بانکی اطلاعات مهمی مانند شماره کارت، تاریخ انقضا و گاهی کد CVV2 دیده می‌شود که می‌تواند برای انجام خرید اینترنتی مورد سوءاستفاده قرار گیرد. اگر قصد دارید شماره کارت خود را در اختیار فردی قرار دهید، فقط شماره کارت را اعلام کنید و از ارسال تصویر کامل کارت خودداری کنید.
• همچنین اطلاعات محرمانه کارت مانند رمز اول، رمز دوم، CVV2 و تاریخ انقضا را در اختیار دیگران قرار ندهید. این اطلاعات فقط باید توسط صاحب کارت و در زمان انجام تراکنش استفاده شود.
• رمز دوم یک‌بار مصرف یا رمز پویا یکی از مهم‌ترین ابزارهای امنیتی برای خریدهای اینترنتی است. این رمز تنها برای مدت کوتاهی معتبر است و فقط باید برای همان تراکنش استفاده شود.
• هیچ‌وقت رمز یک‌بار مصرف را در اختیار دیگران قرار ندهید. این موضوع شامل ارسال رمز از طریق پیامک، شبکه‌های اجتماعی، ایمیل یا حتی اعلام آن در تماس تلفنی می‌شود.
• به پیام‌ها یا تماس‌هایی که از شما درخواست اعلام رمز یک‌بار مصرف می‌کنند اعتماد نکنید. بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت یا هیچ نهاد رسمی دیگری هرگز از شما نمی‌خواهند رمز کارت یا رمز پویا را اعلام کنید. بسیاری از کلاهبرداری‌های اینترنتی از طریق همین روش انجام می‌شود.
• موبایل خود را در اختیار دیگران قرار ندهید. در اختیار گذاشتن تلفن همراه ممکن است باعث دسترسی افراد دیگر به پیامک‌های بانکی یا برنامه تولید رمز پویا شود.
• در زمان خرید اینترنتی، فقط از درگاه‌های پرداخت معتبر استفاده کنید. پیش از وارد کردن اطلاعات کارت، به آدرس سایت توجه کنید و مطمئن شوید که در صفحه رسمی پرداخت بانکی قرار دارید.
• از کلیک کردن روی لینک‌های ناشناس که از طریق پیامک یا شبکه‌های اجتماعی ارسال می‌شوند خودداری کنید، زیرا ممکن است شما را به صفحات جعلی پرداخت هدایت کنند.
• در صورتی که تلفن همراه شما گم شد یا به سرقت رفت، در اسرع وقت با بانک خود تماس بگیرید و نسبت به غیرفعال کردن یا تغییر تنظیمات رمز پویا اقدام کنید.

با رعایت این نکات ساده می‌توان از بسیاری از کلاهبرداری‌های مالی جلوگیری کرد و امنیت حساب‌های بانکی را تا حد زیادی افزایش داد.

کلام آخر

هنوز که هنوز است بسیاری از شهروندان در خریدهای کمتر از 500 هزار تومان از رمز دوم ایستا استفاده می‌کنند. کارشناسان امنیت به این افراد توصیه می‌کنند تا با فعال‌سازی رمز پویا از رمزهای یک بار مصرف برای انجام این تراکنش‌ها استفاده کنند، چرا که احتمال سوءاستفاده از آن‌ها در مبالغ کمتر از 500 هزار تومان وجود دارد و از طریق رمز پویا می‌توانند دست مجرمان را از رسیدن به اهداف کلاهبردارانه‌شان کوتاه نگه دارند.