برای خریدوفروش سهام و بسیاری از ابزارهای قابل معامله در بازار سرمایه، باید مراحل ثبتنام و احراز هویت را طی کنید و از طریق یک کارگزاری دارای مجوز به سامانه معاملات دسترسی داشته باشید. راهنمای ثبتنام در بورس تهران را ببینید. پیش از ارزیابی هر شرکت نیز، صورتهای مالی و اطلاعیههای آن را در سامانه کدال بررسی کنید.
سرمایه گذاری در بورس یک راه افزایش سرمایه
همانطور که اشاره کردیم، اصول سرمایه گذاری در بورس تفاوت خاصی با اصول سرمایهگذاری در بازارهای دیگر ندارد. برای مقایسه سهام با سپرده بانکی، نرخ سود اعلامشده را در کنار مدت سپردهگذاری، شرایط برداشت زودتر از موعد و اثر تورم بررسی کنید. نرخهای سپرده و شرایط هر حساب ممکن است تغییر کند؛ بنابراین نرخهای اعلامی را در صفحه مقایسه سود سپرده بانکها بررسی کنید.
در ارزیابی یک فعالیت اقتصادی باید بازده مورد انتظار را با گزینههای جایگزین مقایسه کرد؛ اما این مقایسه فقط با کنار هم گذاشتن دو درصد بازده کامل نمیشود. ریسک زیان، میزان نقدشوندگی، مدتزمان سرمایهگذاری، هزینهها و احتمال تغییر درآمد نیز اهمیت دارند. بازده مورد انتظار بالاتر بهتنهایی به معنای انتخاب بهتر نیست.
در بررسی یک شرکت بورسی، علاوه بر بازده مورد انتظار، باید کیفیت سود، جریان نقدی، میزان بدهی، مزیت رقابتی، برنامههای توسعه و قیمتی را که برای خرید سهم میپردازید ارزیابی کنید. نرخ سود سپرده یا بازده اوراق کمریسک میتواند یکی از معیارهای مقایسه باشد، نه یک مرز قطعی برای خرید یا فروش سهم.
اگر میخواهید پیش از انتخاب بازار و ابزار مالی، با مفهوم سرمایهگذاری و تفاوت آن با پسانداز آشنا شوید، این راهنمای پایه را بخوانید:
نکته: در اینجا از مولفههای بسیار مهمی همچون میزان رشد شرکت، نرخ تنزیل، ریسکهای سرمایهگذاری، جریان وجوه نقد و… چشمپوشی شده است که هر کدام از اینها برای تعیین ارزندگی سهام یک شرکت -یا هر فعالیت اقتصادی دیگر- تعیینکننده است. اما نکته اینجاست که همه اینها در نهایت در این نکته خلاصه میشود که آیا سرمایهگذاری در یک فعالیت اقتصادی -مثل فعالیت یک شرکت بورسی- صرفه اقتصادی دارد یا نه.
نسبت پیبهای سادهترین راه برای تعیین ارزندگی سهام
اکنون بیایید سراغ یکی از سادهترین، پیچیدهترین، مهمترین و البته پرکاربردترین نسبتهای مالی برویم: نسبت پیبهای که به صورت P/E هم نمایش داده میشود و به آن نسبت قیمت به سود هم میگویند. این نسبت در واقع از فرمول زیر به دست میآید:
P/E = Price / Earning Per Share
در این فرمول، P همان قیمت روز سهام است و Earning Per Share یا EPS عبارت است از مبلغ سود هر سهم شرکت در دوره یک ساله. برای نمونه فرض کنید قیمت یک سهم ۱۰۰۰ تومان و سود هر سهم در دوره یکساله ۱۰۰ تومان باشد؛ در این مثال فرضی، نسبت P/E برابر ۱۰ میشود. این محاسبه صرفاً برای توضیح فرمول است و به قیمت یا عملکرد فعلی هیچ شرکت بورسی اشاره ندارد.
نکته: نسبت P/E گذشتهنگر بر اساس سود تحققیافته محاسبه میشود؛ درحالیکه P/E آیندهنگر به برآورد سود دورههای بعد وابسته است. برای مشاهده اطلاعات معاملاتی و تابلو نمادها میتوانید از وبسایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران استفاده کنید. اطلاعات و پیشبینیهای مربوط به شرکت را نیز باید با گزارشهای رسمی آن تطبیق دهید.
نسبت P/E و مقایسه با سپرده بانکی
گاهی برای مقایسه ارزشگذاری سهام، نسبت P/E را در کنار بازده سپرده بانکی یا اوراق با درآمد ثابت بررسی میکنند. بااینحال، این دو شاخص ماهیت یکسانی ندارند: سود سپرده طبق قرارداد و مقررات حساب تعیین میشود، اما سود شرکت و قیمت سهام میتواند تغییر کند. بنابراین تبدیل نرخ سود بانکی به یک عدد ثابت P/E، بهتنهایی معیار مناسبی برای ارزشگذاری سهام نیست.
هیچ عدد ثابتی وجود ندارد که پایینتر بودن P/E از آن، خرید سهم را بهطور خودکار توجیه کند. نسبت مناسب به صنعت، نرخ رشد مورد انتظار، کیفیت سود، بدهی، ریسکهای شرکت و شرایط کلان اقتصاد وابسته است. بهتر است P/E در کنار سایر شاخصهای مالی و با مقایسه شرکتهای همگروه تحلیل شود.
نکته ۱: شرکتها میتوانند بهمرور زمان رشد کنند و از این طریق مقدار محصول بیشتری تولید و روانه بازار کنند. از طرف دیگر، در اقتصادهای تورمی، افزایش نرخ محصولات پدیدهای رایج است و در به همین دلیل درآمد ریالی شرکتهای تولیدکننده هم (حتی اگر مقدار محصولاتشان افزایش نیابد) میتواند افزایش پیدا کند. در نتیجه سرمایهگذاران حاضرند سهامی با P/E بالاتر از ۵ هم خریداری کنند.
نکته ۲: نسبت P/E گرچه برای افراد تازهکار راهنمای مناسبی است، اما معمولا بهخودی خود معنای خاصی ندارد و باید تفسیر شود. نسبت P/E برای شرکتها و صنایع مختلف میتواند متفاوت باشد و تفسیرهای متفاوتی هم داشته باشد. در مطالب آینده این نسبت را به طور کامل بررسی خواهیم کرد.
سرمایه گذاری در بورس برای چه کسانی مناسب است؟
سرمایهگذاری در بورس میتواند برای افراد با سطحهای متفاوت ریسکپذیری مناسب باشد، به شرط آنکه ابزار متناسب با هدف و توان تحمل زیان انتخاب شود. صندوقهای درآمد ثابت، صندوقهای سهامی و سایر اوراق بهادار، ساختار و ریسک یکسانی ندارند و هیچکدام را نباید بدون بررسی امیدنامه، ترکیب دارایی و شرایط معامله، کاملاً بدون ریسک فرض کرد. در کنار این ابزارها، اوراق تسهیلات مسکن نیز در بازار معامله میشوند؛ اما کارکرد و ریسک آنها با سهام عادی متفاوت است.
گزینههای دیگری از قبیل صندوقهای سهامی قابل معامله در بورس برای سرمایهگذاران غیرحرفهای و آنانی که نمیخواهند وقت زیادی برای تحلیل سهام بگذارند مناسب است. کسانی هم که میخواهند خودشان مستقیما سهام بخرند، میتوانند سراغ شرکتهای بنیادی با ریسک کم و متوسط بروند و با دیدگاه بلندمدت اقدام به خرید سهام این نوع شرکتها بکنند. سرمایهگذارانی هم که ریسکپذیری بالایی دارند میتوانند سراغ گزینههای پرریسکتر (مانند شرکتهایی که انتظار میرود از زیاندهی خارج شوند یا اینکه ممکن است تغییرات بااهمیتی در کسب سود داشته باشند) بروند.
در نهایت، انتخاب ابزار باید با هدف مالی، افق زمانی، نیاز به نقدشوندگی و میزان تحمل زیان هماهنگ باشد. اگر بخشی از دارایی شما در قالب سهام عدالت است، برای بررسی وضعیت و ارزش روز آن میتوانید از استعلام سهام عدالت استفاده کنید. همچنین در مدیریت سبد، مقایسه سهام با داراییهای دیگری مانند طلا اهمیت دارد؛ برای مشاهده نرخهای بازار، قیمت روز طلا و سکه را بررسی کنید.
در صورتی که قصد ورود جدی به بازار بورس را دارید و یا شغلی در این زمینه میخواهید، مقاله «گواهینامه حرفه ای بازار سرمایه» به شما کمک میکند.
حداقل سرمایه برای ورود به بورس چقدر است؟
حداقل ارزش سفارش، محدودیتهای معاملاتی و شرایط شرکت در عرضههای اولیه ممکن است با مقررات و اطلاعیههای جدید تغییر کند. پیش از ثبت سفارش، ضوابط روز را در سامانه کارگزاری و اطلاعیه رسمی عرضه بررسی کنید؛ مبلغ یا شرایطی که در نوشتههای قدیمی آمده، لزوماً معیار فعلی نیست.
اگر برای واریز وجه به حساب کارگزاری یا حساب عامل عرضه به شناسه بانکی نیاز دارید، میتوانید از خدمت تبدیل شماره حساب به شبا استفاده کنید و پیش از انتقال، اطلاعات حساب مقصد را با دقت تطبیق دهید.
اگر برای تأمین مالی سرمایهگذاری به دریافت تسهیلات فکر میکنید، پیش از درخواست، وضعیت خود را از طریق اعتبارسنجی بانکی بررسی کنید؛ البته استفاده از وام برای خرید داراییهای پرنوسان میتواند ریسک زیان و فشار بازپرداخت را افزایش دهد.
نکته: اگر میخواهید با سرمایه حداقلی وارد بازار بورس شوید، توصیه میکنیم تا مدتی مشخص صرفا در عرضههای اولیه سرمایهگذاری کنید. سعی کنید درباره شرکتهایی که عرضه اولیه میشوند اطلاعات بیشتری کسب کنید و سهام شرکتهایی را که فکر میکنید در میانمدت و بلندمدت بازدهی خوبی دارند، در سبدتان نگه دارید. در غیر این صورت، پس از کسب بازدهی کوتاهمدت سهام عرضهاولیهایتان را بفروشید و با سودی که کسب کردهاید سهام شرکتهای بنیادی بخرید.
انواع روشهای سرمایهگذاری در بورس
همانطور که اشاره کردیم، سرمایه گذاری در بورس روشهای مختلفی دارد که میتواند برای افراد مختلف مناسب باشد. ولی بهطور کلی میتوان گفت سرمایهگذاری در بورس به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام میشود.
سرمایهگذاری غیرمستقیم در بورس
این روش برای کسانی مناسب است که اطلاعات زیادی درباره بازار بورس ندارند یا نمیخواهند وقت زیادی را صرف تحلیل وضعیت بنیادی شرکتها یا تحلیل تکنیکال روند قیمت سهام مختلف صرف کنند. این دسته از افراد میتوانند با خرید واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری (صندوقهای درآمد ثابت، صندوقهای سهامی مختلط و صندوقهای سهامی) به طور غیرمستقیم در بازار بورس سرمایهگذاری کنند.
سرمایهگذاری مستقیم در بورس
آن دسته از سرمایهگذارانی که ریسکپذیرترند و زمان و دانش کافی برای تحلیل وضعیت شرکتهای بورسی دارند، خودشان مستقیما اقدام به خریدوفروش سهام شرکتها میکنند. در این روش تسلط بیشتری نسبت به سرمایهگذاری وجود دارد و شخص سرمایهگذار تصمیم میگیرد که سهام کدام شرکتها را بخرد یا بفروشد.
توصیه میکنیم که اگر میخواهید وارد بازار بورس شوید، در همان گام نخست سراغ سرمایهگذاری مستقیم نروید. سعی کنید بخش اصلی سرمایهتان را به صورت غیرمستقیم در بورس سرمایهگذاری کنید و با بخش کوچکتری از سرمایه، سهام شرکتهای مختلف را خریدوفروش کنید تا با نوسانهای بازار سرمایه آشنا شوید. بعد از آنکه دانش و تجربه کافی در این زمینه به دست آوردید، میتوانید رفتهرفته سرمایهتان را در بخش سرمایهگذاری مستقیم افزایش بدهید.
اگر در کنار خریدوفروش سهام میخواهید با تغییرات سرمایه شرکتها و اثر آن بر حقوق سهامداران آشنا شوید، راهنمای افزایش سرمایه را هم مطالعه کنید:
سود سرمایه گذاری در بورس به چه صورت است؟
بهطور کلی سرمایهگذاری در بورس از دو طریق میتواند سودآوری داشته باشد: از طریق سود تقسیمی سالانه و افزایش قیمت سهام به مرور زمان.
سود تقسیمی سالانه
بسیاری از شرکتهای بورسی (نه همه آنها) هر سال مقداری سود میسازند و بخشی از این سود را بین سهامدارنشان تقسیم میکنند. (هدف از فعالیت اقتصادی در همه جای دنیا همین است!) هر کسی که هنگام تشکیل مجمع عادی سالانه یک شرکت، صاحب بخشی از سهام آن شرکت باشد، شرایط دریافت سود مجمع را خواهد داشت.
دقت کنید که شرکتهای بورسی سیاستهای مختلفی برای تقسیم سود دارند. بعضی از آنها سودی تقسیم نمیکنند و سود حاصل از فعالیتشان را دوباره سرمایهگذاری میکنند تا فعالیت شرکت را گسترش بدهند. بعضی از شرکتها هم هستند که سیاست تقسیم سود حداکثری دارند و تقریبا تمام سود حاصل از فعالیت سالانه شرکت را بین سهامدارانشان تقسیم میکنند. پس اگر دنبال دریافت سود مجمع هستید، باید سیاست تقسیم سود شرکت در چند سال گذشته را بررسی کنید و ببینید شرکت چه مقدار سود بین سهامدارانش توزیع میکند.
سود سرمایهای
سود سرمایهای یا Capital Gain در واقع همان سود ناشی از افزایش قیمت سهام در گذر زمان است. مثلا اگر سهامی را با قیمت صد تومان بخرید و بعد از چند ماه با قیمت دویست تومان بفروشید، سود سرمایهای کسب کردهاید. این نوع دیگری از سود حاصل از سرمایه گذاری در بورس است.
مزایا و معایب سرمایه گذاری در بورس
بازار سرمایه میتواند به تأمین مالی شرکتها و مشارکت سرمایهگذاران در فعالیت اقتصادی کمک کند. بااینحال، سرمایهگذاری در بورس هیچ تضمینی برای کسب بازدهی بالاتر از سپرده بانکی ندارد و نتیجه آن به قیمت خرید، عملکرد شرکت، شرایط بازار و هزینههای معامله وابسته است.
یکی دیگر از مزیتهای بازار بورس این است که با هر سرمایهای میتوان در فعالیت اقتصادی شرکتهای مختلف سهیم شد. همانطور که گفتیم، با سرمایه حداقلی میتوانید در عرضههای اولیه شرکت کنید و با سرمایههای بسیار بالا هم میتوانید با خیال راحت سهام شرکتهای بنیادی و سودآور را بخرید.
اما سرمایه گذاری در بورس معایب خودش را هم دارد. سرمایهگذاری در بورس همانطور که میتواند سرمایهتان را چند برابر کند، ممکن است بخش زیادی از سرمایهتان را هم به باد بدهد. بخصوص اگر نسبت به ریسکهای بازار سرمایه آگاهی نداشته باشید و معیار مشخصی برای ارزشیابی سهام شرکتها نداشته باشید، ممکن است بهراحتی سرمایهتان را به باد بدهید.
حتی با فرض اینکه دانش مالی کافی داشته باشید و معاملهگر خوبی هم باشید، در برابر ریسکهای سیستماتیک کاری از دستتان برنمیآید. تصمیمگیریهای کلان اقتصادی و سیاسی از مواردی هستند که میتواند وضعیت سودآوری شرکتها را دستخوش تغییر کند و به سهامداران زیان وارد کند. اتفاقات پیشبینینشدهای مانند شیوع بیماری هم میتواند فعالیت شرکتها را مختل کند و به سهامدارانشان ضرر بزند.
بازدهی سهام و صندوقهای بورسی تضمینشده نیست. حتی ابزارهای با درآمد ثابت نیز باید از نظر ناشر، شرایط پرداخت، ضمانت، سررسید و ریسک نقدشوندگی بررسی شوند؛ عنوان «درآمد ثابت» بهتنهایی به معنای نبود ریسک نیست.
منابع و مراجع
- وبسایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC)؛ مرجع مشاهده اطلاعات معاملاتی و تابلو نمادها
- اطلاعیه توقف نسخه قدیمی TSETMC از ۳۰ آذر ۱۴۰۵؛ خبر منتشرشده به نقل از شرکت مدیریت فناوری بورس تهران
سوالات متداول
برای شروع سرمایهگذاری در بورس به چه چیزهایی نیاز دارم؟
باید مراحل ثبتنام و احراز هویت را تکمیل کنید، از طریق کارگزاری دارای مجوز به سامانه معاملات دسترسی بگیرید و پیش از خرید، با سازوکار بازار و ریسک ابزار انتخابی آشنا شوید.
آیا نسبت P/E پایین به معنی ارزنده بودن قطعی سهم است؟
خیر. P/E باید با توجه به صنعت، رشد مورد انتظار، کیفیت سود، بدهی و ریسکهای شرکت تحلیل شود. پایین بودن این نسبت بهتنهایی سیگنال قطعی خرید نیست.
آیا سرمایهگذاری در بورس همیشه از سپرده بانکی سود بیشتری دارد؟
خیر. بازده سهام و صندوقها متغیر است و ممکن است از بازده سپرده کمتر باشد یا حتی زیان ایجاد کند. مقایسه باید با توجه به ریسک، نقدشوندگی و افق زمانی انجام شود.
سرمایهگذاری مستقیم و غیرمستقیم در بورس چه تفاوتی دارند؟
در روش مستقیم، سرمایهگذار خودش سهام و اوراق را انتخاب و معامله میکند. در روش غیرمستقیم، از ابزارهایی مانند صندوقهای سرمایهگذاری استفاده میشود و مدیریت دارایی بر اساس ساختار و امیدنامه صندوق انجام میگیرد.
آیا عرضه اولیه بدون ریسک است؟
خیر. قیمتگذاری، وضعیت شرکت، شرایط بازار و میزان تقاضا بر نتیجه سرمایهگذاری اثر دارند. پیش از شرکت در هر عرضه اولیه، اطلاعیه و ارزشگذاری آن را بررسی کنید.
