چند حساب بانکی به نام شما باز شده است؟ این حسابها در کدام بانکها قرار دارند و کدامیک هنوز فعال یا راکد هستند؟ بسیاری از حسابهایی که در طول زندگی در شعب بانکها افتتاح کردهایم، صرفاً برای نیاز شخصی خودمان نبوده است. برای مثال، در یک پروژه کوتاهمدت با سازمانی همکاری کردهایم و برای دریافت حقالزحمه، ناچار به افتتاح حساب در بانک مورد نظر آن سازمان بودهایم؛ یا در موضوعی رایجتر، ضامن وام کسی شدهایم و بانک ما را مجبور به افتتاح حساب کرده، بیآنکه نیازی به استفاده از آن داشته باشیم. از آنجا که بسیاری از این حسابها فراموش میشوند، تنها راهکار گذشته مراجعه به تکتک شعب بانکها و بررسی حسابها بود؛ کاری بسیار وقتگیر و ناکارآمد. برای حل همین مشکل، «سامانه حسام» توسط بانک مرکزی طراحی شده است. در ادامه با این سامانه و نحوه استفاده از آن آشنا میشویم.
حسام چیست؟
حسام (مخفف «حسابهای سپرده اشخاص حقیقی مشتری») سامانهای است که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای مدیریت یکپارچه حسابهای بانکی اشخاص حقیقی طراحی کرده است. منظور از اشخاص حقیقی، شهروندان عادی همچون ماست، نه شرکتها. در مرحله نخست، اشخاص حقوقی مشمول این طرح نیستند.
با ورود به حسام و احراز هویت، فهرست کاملی از حسابهای خود در بانکهای مختلف را در یک بستر واحد میبینید؛ حسابهایی که دیگر به آنها نیاز ندارید را شناسایی میکنید و بدون مراجعه به شعبه، درخواست بستن آنها را ثبت میکنید. موجودی حسابهایی که در حال بستهشدن هستند نیز به حسابی که خودتان معرفی میکنید منتقل خواهد شد.
ثبت درخواست در سامانه به معنای بسته شدن فوری حساب نیست. بانک صادرکننده باید بررسی کند که حساب تعهد بانکی، انسداد، دستور قضایی، وام، دستهچک یا محدودیت قانونی نداشته باشد. اگر مانعی نباشد، فرایند بستن انجام میشود و مانده به حساب منتخب شما منتقل میگردد.
دلیل نیاز بانک مرکزی به سامانه حسام
بر اساس آمار اعلامی علیرضا غفاری، معاون اداره مبارزه با پولشویی بانک مرکزی، حدود ۶۵۰ میلیون حساب سپرده فعال و دارای قابلیت تراکنش در شبکه بانکی کشور وجود دارد؛ یعنی به ازای هر ایرانی بالای ۱۸ سال، بهطور میانگین چندین حساب ثبت شده، حال آنکه بیشتر ما تنها از یکی دو حساب استفاده میکنیم. بانک مرکزی هدفگذاری کرده است تعداد حسابهای مشمول ساماندهی را طی حدود دو سال به نزدیک ۳۰۰ میلیون حساب برساند. باقی حسابها سالهاست بدون تراکنش ماندهاند و برخی صاحبانشان حتی از وجودشان بیخبرند؛ همین حسابهای بلااستفاده میتوانند زمینهساز سوءاستفادههای مالی، اجاره حساب و پولشویی شوند. در صورت سوءاستفاده از حساب، مسئولیت اولیه متوجه صاحب حساب است.
بخشی از این تعدد حسابها ریشه در الزامهایی دارد که برای دریافت حقوق، یارانه، شرکت در طرحهای حمایتی، مسکن، فروش خودرو، حساب وکالتی و حتی ضمانت وام پیش میآمده؛ حسابهایی که پس از انجام کار، بیاستفاده باقی میمانند.
حسام در عمل حلقه اجرایی بخشنامه شهریور ۱۴۰۴ بانک مرکزی با عنوان «ضوابط اجرایی ناظر بر الزامات افتتاح و نگهداری حسابهای سپرده ریالی اشخاص حقیقی در مؤسسات اعتباری» است. در همان ضوابط، تارنمایی برای مشاهده حسابها، ثبت درخواست بستن حسابهای مازاد و تعیین «حساب پایه» پیشبینی شده بود.
بانک مرکزی اعلام کرده حسابهای بانکی باید «تعیین تکلیف» شوند؛ یعنی هر حساب یا فعال بماند، یا راکد شناخته شود، یا مسدود شود. برای حسابهای تعیینتکلیفنشده در سامانه سیاح نیز خدماتی مانند دستهچک و تسهیلات ارائه نخواهد شد.
سامانه حسام چه اطلاعاتی درباره حسابهای شما نشان میدهد؟
پس از ورود به سامانه و احراز هویت، فهرستی از حسابهای شما نمایش داده میشود؛ حسابهای جاری، قرضالحسنه، کوتاهمدت، بلندمدت، تجاری و غیرتجاری، همراه با نام بانکی که هر حساب در آن افتتاح شده است. با دیدن این فهرست میتوانید متوجه شوید:
- چند حساب به نام شما باز است و هر کدام در کدام بانک قرار دارد.
- کدام حسابها سالهاست بلااستفاده ماندهاند.
- برای کدام حسابها باید درخواست بستن بدهید و کدام را نگه دارید.
حسام قرار است نمایی کلی و یکپارچه از حسابهایتان در اختیارتان بگذارد؛ همان اطلاعاتی که پیش از این باید از چند بانک جداگانه میگرفتید، اینجا در یک صفحه کنار هم دیده میشود.
توجه: برای مشاهده جزئیات تراکنشها همچنان باید به اینترنتبانک یا اپلیکیشن همان بانک مراجعه کنید؛ حسام یک ابزار دید کلی است که میتوانید در آن درخواست بستن حساب را ثبت کنید و موجودی آن را به حساب اصلی خود انتقال دهید.
نکته مهم: پیش از این نیز در درگاه خدمات الکترونیک بانک مرکزی به نشانی my.cbi.ir خدمتی برای استعلام تعداد حسابها وجود داشت. تفاوت حسام با آن سرویس در این است که حسام از «دیدن» فراتر میرود و امکان «اقدام» میدهد؛ یعنی میتوانید همانجا درخواست بستن حساب را ثبت کنید و موجودی را به حساب دیگری منتقل کنید.
چه کسانی بیشتر از همه به سامانه حسام نیاز دارند؟
تصور کنید میخواهید در یکی از شعب بانکها حساب جدیدی افتتاح کنید، اما موفق نمیشوید. علت چیست؟ طبق ضوابط بانک مرکزی، اگر شخص حقیقی بیش از سقف مجاز (۱۰ حساب در وضعیت فعال یا فعالمسدود) داشته باشد، افتتاح حساب جدید تنها پس از تأیید واحد شناسایی مشتری بانک ممکن است. حسابهای فعلی بهصورت خودکار بسته نمیشوند؛ اما در عمل، بستن حسابهای بدون استفاده راه باز کردن مسیر حساب جدید است. وجود حساب تعیینتکلیفنشده، چک برگشتی رفعنشده یا بدهی معوق هم میتواند مانع خدمات تازه شود.
برخی از مهمترین گروههایی که به حسام نیاز دارند:
- کسانی که در چند بانک حساب دارند و نمیدانند کدام فعال است و کدام نه.
- کسانی که حسابهای قدیمی دارند؛ مثلاً حسابی که در دوران دانشجویی یا سالهای نخست کار باز شده و معلوم نیست هنوز باز است یا بسته.
- کسانی که درباره وضعیت حسابهایشان ابهام دارند؛ مثل زمانی که برای افتتاح حساب جدید به بانکی مراجعه میکنند و به آنها گفته میشود «به نام شما حساب راکدی وجود دارد و باید ابتدا تکلیفش روشن شود.»
- کسانی که برای امور اداری یا بانکی به بررسی فهرست حسابهایشان نیاز دارند؛ مانند تهیه اطلاعات حسابها برای اظهارنامه مالیاتی یا پاسخ به استعلامهای رسمی.
توجه: حتی حسابی که سالهاست بیاستفاده مانده، از دید سامانههای نظارتی ردپایی به نام شما ثبت کرده است. تعیین تکلیف این حسابها یعنی کاهش ابهامهایی که ممکن است سالها بعد در یک بررسی مالیاتی یا پرونده حقوقی سراغتان بیاید.
راهنمای عملی؛ تا راهاندازی سامانه حسام چه کنیم؟
تا زمان راهاندازی رسمی حسام، نزدیکترین خدمت در دسترس، «استعلام حسابها» در درگاه خدمات الکترونیک بانک مرکزی به نشانی my.cbi.ir است. برای این کار به کد ملی، کارت ملی هوشمند و شماره همراهی که به نام خودتان ثبت شده نیاز دارید. مراحل کار به این صورت است:
- احراز هویت: ورود با کد ملی و شماره همراه، و تکمیل «احراز هویت سطح ۲» در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی my.gov.ir؛ این مرحله با کارت ملی، تأیید شماره همراه و اسکن چهره انجام میشود.
- انتخاب گزینه استعلام حسابها: فهرست حسابهای شما همراه با نام بانک نمایش داده میشود.
همچنین درگاه my.cbi.ir امکانات پرکاربرد دیگری مانند استعلام چکهای برگشتی، سامانه محچک (مسدودسازی حساب صادرکننده چک برگشتی) و استعلام تسهیلات دریافتی را نیز در اختیار کاربران قرار میدهد که میتوانند تا زمان راهاندازی حسام، مکمل خوبی برای بررسی وضعیت بانکی شما باشند.
تا اعلام نشانی رسمی از سوی بانک مرکزی، فقط از همین درگاههای رسمی استفاده کنید. اگر کسی برای «ساماندهی حسابهایتان» پول، رمز دوم، CVV یا کد پویا خواست، این نشانه کلاهبرداری است.
توجه: ما در «رده»، راهنمای کامل و عملی سامانه خدمات الکترونیک بانک مرکزی را در قالب یک مقاله جامع منتشر کردهایم.
پرسشهای پرتکرار
آیا حسام موجودی حسابها را نشان میدهد؟ در اعلامیههای بانک مرکزی، امکان انتقال موجودی حسابهای مازاد به حساب انتخابی از قابلیتهای حسام ذکر شده است. اما در ارتباط با نمایش موجودی حساب اطلاعی در دست نیست.
آیا همه حسابهای بانکی من در حسام دیده میشوند؟ طبق اعلام بانک مرکزی، فهرست حسابهای اشخاص حقیقی در تمام بانکها قرار است در این سامانه تجمیع و نمایش داده شود. اتصال همه بانکها از روز نخست و تکلیف حسابهای مشترک، حساب متصل به دستهچک، تسهیلات یا ضمانت هنوز بهطور کامل روشن نشده است.
آیا اطلاعات حساب من محرمانه است؟ بله. ورود به سامانه فقط با احراز هویت خود شما ممکن است و هر فرد فقط حسابهای خودش را میبیند.
اگر اطلاعاتی اشتباه بود چه کار کنم؟ مغایرت را از طریق همان سامانه یا با مراجعه به بانک صادرکننده پیگیری کنید؛ بانک مسئول اصلاح اطلاعات حساب است.
آیا استفاده از حسام هزینه دارد؟ تاکنون هزینهای برای استفاده از این سامانه اعلام نشده است. اگر کسی برای «انجام این کار» یا «ساماندهی حسابهایتان» به نیابت از شما پول یا اطلاعات هویتی (مانند رمز دوم، CVV یا کد پویا) خواست، این نشانه کلاهبرداری است.
حساب راکد یعنی چه؟ راکد، حسابی است که مدت طولانی تراکنش نداشته و عملاً بیاستفاده مانده است.
سامانه حسام چه زمانی راهاندازی میشود؟ بانک مرکزی رونمایی را برای شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده است. زمان دقیق دسترسی عمومی و نشانی رسمی تا لحظه تنظیم این مطلب اعلام نشده است.
دیدگاه «رده»
سامانه حسام را میتوان یک نقطه عطف در رصد، ملاحظه و مدیریت حسابهای بانکی دانست. این سامانه کمک شایانی به مردم میکند تا بتوانند تمام حسابهای خود را کنترل کرده و دقیقاً بدانند در چه بانکهایی حساب دارند؛ چرا که بدون استفاده از آن، مراجعه به تکتک شعب کاری وقتگیر و نامعقول است.
با راهاندازی سامانه حسام، امکان مشاهده تمامی حسابها و ثبت درخواست بستن موارد بدون استفاده فراهم میشود که این امر چند مزیت مهم به همراه دارد:
- حل مشکل قانون تعدد حساب: با بستن حسابهای بدون استفاده، هنگام نیاز به افتتاح حساب جدید کمتر با مانع سقف تعداد حساب فعال مواجه خواهیم شد.
- پیشگیری از مشکلات مالی و مالیاتی: مدیریت موجودی و وضعیت حسابها، از بروز دردسرهای احتمالی در پروندههای مالی و مالیاتی جلوگیری کرده و اطمینان خاطر ایجاد میکند.
- حذف حسابهای زاید: طبق تأکیدات مکرر بانک مرکزی، امکان دریافت خدمات بانکی مانند صدور کارت یا دستهچک روی حسابهای راکد و غیرفعال وجود ندارد؛ بنابراین نگهداری آنها بینتیجه است.
دیدگاه «رده» در این باره آن است که سامانه حسام علاوه بر پیشگیری از سوءاستفادههای مالی نظیر فیشینگ، اجاره حساب و پولشویی از طریق حسابهای راکد — که مانع متضرر شدن مردم میشود — به ایجاد یک سیستم بانکی کارآمد با حسابهای بهینه کمک میکند. این رویکرد در نهایت سبب میشود مردم نیز تنها از حسابهایی استفاده کنند که واقعاً به آنها نیاز دارند. تا اعلام درگاه رسمی، استعلام از my.cbi.ir همان قدم اول مطمئن است.
روش بستن حساب متفرقه در حسام چگونه است؟
فعلا که سامانه درست کار نمیکنه و نمیشه حسابی رو حذف کرد