صندوق ضمانت سپرده چیست و تا چه مبلغی پول سپردهگذاران را تضمین میکند؟
احتمالاً برای شما هم پیش آمده که هنگام باز کردن حساب در یک بانک یا مؤسسه اعتباری، این سؤال از ذهنتان بگذرد: اگر روزی بانک ورشکست شود یا نتواند پولم را پس بدهد، تکلیف پول من چه میشود؟ اول از همه بهتر است بگوییم که احتمال ورشکستگی بانکها بسیار کم است و پیش از آن تدابیر مختلفی مانند “گریز” یا “ادغام” (مانند نمونه اخیر بانک آینده) توسط بانک مرکزی اتخاذ میشود. همیشه تفکر نادرستی بین مردم وجود داشته که اگر همین احتمال کم هم اتفاق بیفتد، پول ما از بین میرود. در ارتباط با این نگرانی، باید دو نکته را همیشه در نظر بگیریم: اول اینکه هر سپرده تا مبلغ 100 میلیون تومان در گذشته و 400 میلیون تومان در حال حاضر توسط صندوق ضمانت سپرده بیمه میشود. همچنین برای مبالغ بیشتر از این، پس از انحلال و تصفیه بانک، تا حد امکان مبالغ عودت داده میشود، اما این فرآیند ممکن است در بازه زمانی طولانی انجام شود. بهتر است بدانیم که مبلغ تضمین سپرده باید تقریباً هر 2 سال یکبار و متناسب با تورم افزایش پیدا کند.
در ادامه، مهمترین نکات مربوط به ضمانت سپرده را برای شما توضیح خواهیم داد.
مبلغ تضمین سپردهها چقدر است؟
بر اساس آخرین مصوبه بانک مرکزی، سقف تضمین سپردههای بانکی مشمول ضمانت صندوق، برای هر نفر در هر بانک، 400 میلیون تومان است. این یعنی اگر یک نفر در یک بانک چند حساب و چند نوع سپرده داشته باشد، مجموع آنها تا سقف 400 میلیون تومان تحت پوشش ضمانت صندوق خواهد بود.
نکته مهم در قالب یک مثال ساده: اگر در بانک «الف» 2 حساب کوتاهمدت و یک سپرده بلندمدت جمعاً به مبلغ 600 میلیون تومان دارید، مبلغ 400 میلیون تومان تحت پوشش است و 200 میلیون تومان در صورت انحلال بانک در مسیر تصفیه بانک قرار گرفته که کمی زمانبر است.
این هزینه را بانکها پرداخت میکنند یا مردم سپردهگذار؟
هزینه تأمین این تضمین توسط بانکها و مؤسسات اعتباری از محل حقعضویت و حقبیمهای که سالانه به صندوق میپردازند، تأمین میشود. این پرداختها جزو هزینههای عملیاتی بانک هستند و بهطور رسمی از سپردهگذاران دریافت نمیشود، اما در عمل ممکن است بهطور غیرمستقیم بر نرخ سود و کارمزدها تأثیر بگذارد، چرا که هر هزینهای برای بانک، در نهایت در مدل کسبوکار آن لحاظ میشود.
نکتهای که برای عموم مردم مهم است این است که نیازی به پرداخت جداگانه مبلغی بابت «حق بیمه سپرده» نیست؛ تنها با سپردهگذاری در بانک عضو صندوق، تحت پوشش این تضمین قرار میگیرند.
مبنای پرداخت به سپردهگذاران بانک ورشکسته چگونه است؟
وقتی یک بانک ورشکسته میشود یا بانک مرکزی ادامه فعالیت آن را غیرممکن میداند، فرآیندی مانند سلب صلاحیت حرفهای، ادغام در بانک دیگر یا انحلال انجام میشود و در این شرایط، صندوق ضمانت سپرده وارد عمل میشود.
صندوق، اطلاعات سپردهگذاران را از بانک دریافت کرده و براساس مانده واقعی سپردههای هر فرد، مبلغ قابل پرداخت را تا سقف 400 میلیون تومان برای هر نفر در آن بانک محاسبه میکند.
در عمل، یکی از این دو حالت معمولاً رخ میدهد:
- سپردهها تا سقف تضمین، بهطور مستقیم به سپردهگذاران پرداخت میشود (نقدی یا از طریق حساب در یک بانک دیگر).
- بانک مشکلدار با یک بانک دیگر ادغام میشود و سپرده تضمینشده شما به حساب جدید در بانک پذیرنده منتقل میشود. این حالت مرسومتر و عملیاتیتر است.
در هر دو حالت، مبنای محاسبه، مانده اسمی سپرده شما در روز توقف فعالیت بانک، همراه با سود قطعیشده تا آن تاریخ است؛ سودهای آینده یا علیالحساب که هنوز محقق نشدهاند، بخشی از تضمین محسوب نمیشوند.
اگر بانک ورشکست شود، چطور پولمان را بگیریم؟
فرآیند کار به گونهای طراحی شده که سپردهگذار کمترین درگیری را داشته باشد:
- اعلام توقف یا ورشکستگی: ابتدا بانک مرکزی وضعیت بانک مشکلدار را اعلام و مجوز آن را لغو میکند.
- تعیین بانک عامل: صندوق ضمانت سپردهها معمولاً یک «بانک عامل» را انتخاب میکند تا پرداختها از طریق شعب آن انجام شود.
- تطبیق اطلاعات: فهرست سپردهگذاران و موجودی آنها از بانک ورشکسته به صندوق و بانک عامل منتقل میشود.
- فراخوان پرداخت: از طریق رسانههای رسمی اعلام میشود که سپردهگذاران با در دست داشتن مدارک شناسایی به شعب بانک عامل مراجعه و طلب خود را (تا سقف 400 میلیون تومان) دریافت کنند.
نکته مهم: اگر موجودی شما بیش از سقف 400 میلیون تومان باشد، مبلغ مازاد از بین نمیرود؛ بلکه پرداخت آن منوط به تصفیه داراییهای بانک ورشکسته (فروش ساختمانها، اموال و وصول مطالبات) است که ممکن است زمانبر باشد.
آیا سود سپرده هم تضمین میشود؟
بله. مبلغی که صندوق تضمین میکند شامل “اصل سپرده + سود متعلقه تا تاریخ توقف فعالیت بانک” است. البته مشروط بر اینکه مجموع این دو از سقف قانونی (400 میلیون تومان) فراتر نرود. اگر مجموع اصل و سود شما 410 میلیون تومان شود، صندوق 400 میلیون آن را بلافاصله پرداخت میکند و 10 میلیون باقیمانده در اولویتهای بعدی تصفیه قرار میگیرد.
چه نوع سپردههایی مشمول تضمین هستند؟
بهطور کلی، وقتی از «سپردههای بانکی مردم» صحبت میشود، مراد سپردههای رایج و خرد است، نه سرمایهگذاریهای پرریسک یا شبهسرمایهگذاری.
بر اساس رویه متعارف ضمانت سپرده در کشورمان، موارد زیر تحت پوشش صندوق قرار میگیرند:
- حسابهای قرضالحسنه پسانداز و جاری.
- سپردههای کوتاهمدت عادی و ویژه.
- سپردههای بلندمدت سرمایهگذاری (یکساله، دوساله و…).
اما موارد زیر معمولاً مشمول صندوق ضمانت سپرده نیستند یا تحت مقررات دیگری قرار دارند:
- اوراق مشارکت، گواهی سپرده خاص، صندوقهای سرمایهگذاری و ابزارهای بازار سرمایه.
- سپردهها یا مانده حسابهایی که منشأ غیرقانونی دارند یا در پروندههای قضایی مسدود شدهاند.
بهطور ساده اینگونه بیان کنیم: “هر چیزی که در عرف به آن حساب بانکی و سپرده میگوییم، معمولاً تحت پوشش صندوق قرار میگیرد؛ اما هر چیزی که شبیه سرمایهگذاری در صندوق یا اوراق باشد، مشمول صندوق ضمانت سپرده نیست.”
ناترازی بانک چیست و کدام بانکهای ایران ناتراز هستند؟
سپردههای ارزی مشمول صندوق ضمانت سپرده هستند؟
در مصوبات و اطلاعرسانیها معمولاً از عبارت کلی «سپردههای بانکی» استفاده میشود و تفکیک ریالی و ارزی اعلام نشده است، اما در عمل، تضمین سپردهها بهصورت ریالی اجرا میشود.
یعنی اگر شما سپرده ارزی در یک بانک داشته باشید و آن بانک دچار بحران شود، در عمل معادل ریالی سپرده شما تا سقف 400 میلیون تومان به شما پرداخت یا منتقل خواهد شد، نه الزاماً عین ارز.
چه بانکهایی مشمول هستند؟
طبق قوانین کشور، تمام بانکها و موسسات اعتباری که تحت نظارت بانک مرکزی فعالیت میکنند، موظف به عضویت در صندوق ضمانت سپرده هستند. به این ترتیب، در صورت بروز مشکلات مالی یا ورشکستگی یکی از این موسسات، سپردهگذاران تا سقف معینی از حمایت صندوق برخوردار میشوند.
در حال حاضر، تمامی بانکها و موسسات مالی معتبر کشور مطابق با این قوانین عضو صندوق ضمانت سپرده هستند و مردم میتوانند با اطمینان در آنها سپردهگذاری کنند.
زرنگ بازی نداریم
معیار صندوق ضمانت سپرده، وضعیت واقعی سپردهها در زمان بروز مشکل برای بانک است، نه رفتارهای دقیقهنودی سپردهگذار.
چند نکته مهم برای عموم مردم:
- انتقال پول در روزهای آخر از بانک ورشکستهشونده به حسابهای قرضالحسنه یا سپردههای خاص، سقف 400 میلیون تومانی را تغییر نمیدهد؛ سقف بر اساس مجموع کل سپردههای شما در آن بانک محاسبه میشود، نه نوع حساب.
- تقسیم سپرده بین چند حساب به نام یک نفر در یک بانک، سقف را بالا نمیبرد؛ مجموع همه حسابها در آن بانک برای هر «شخص» ملاک است.
- اما اگر سپرده بین چند نفر واقعی تقسیم شده باشد (مثلاً همسر، فرزند، شریک)، هر شخص سقف مستقل خود را دارد، به شرط آنکه مالکیت حقوقی و قانونی حسابها واقعی و قابل اثبات باشد، نه صوری.
بنابراین، «زرنگبازی» مثل باز کردن چند حساب به نام یک نفر یا تغییر عنوان سپرده در روزهای بحران، ابزار فرار از محدودیت سقف نیست و نباید روی آن حساب کرد.
نکات طلایی رده
در پایان، اگر بخواهیم موضوع صندوق ضمانت سپرده را به چند توصیه کاربردی از دیدگاه “رده” تبدیل کنیم، میتوان به این موارد اشاره کرد:
- اگر سپردهتان کمتر از 400 میلیون تومان در هر بانک است، از منظر صندوق ضمانت سپرده در منطقه امن هستید. البته این بدان معنا نیست که مبالغ بیشتر در صورت ورشکستگی سوخت میشود، بلکه ممکن است دریافت آن زمانبر شود و شما باید تا تسویه بانک منتظر بمانید.
- مجموع حسابهای شما در یک بانک تا سقف 400 میلیون تومان توسط صندوق تضمین میشود. به این معنی که اگر در بانکهای مختلف حساب داشته باشید، برای هر بانک این سقف جداگانه محاسبه میشود.
- سپرده بانکی با سرمایهگذاری در صندوقها و اوراق متفاوت است؛ تنها سپردههای بانکی تحت پوشش صندوق ضمانت سپرده قرار دارند.
- برای سپرده ارزی، همیشه به این نکته توجه کنید که سقف تضمین به ریال تعریف شده، نه به ارز.
- مجوز فعالیت هر بانک را میتوانید از وبسایت رسمی بانک مرکزی استعلام کنید.
