بانک تعاون اسلامی چیست؟ معرفی کامل خدمات، شعب خارجی و آخرین وضعیت

بانک تعاون اسلامی برای سرمایه‌گذاری (به عربی: مصرف التعاون الاسلامی للاستثمار) یک بانک خصوصی عراقی با مقر اصلی در بغداد است که با مشارکت بانک‌های ایرانی تأسیس شده و یکی از معدود بانک‌های خارجی دارای مجوز فعالیت از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود. این بانک با یک شعبه در تهران (شعبه میلاد)، پلی بانکی میان ایران و عراق است و بخش مهمی از خدمات آن به بازرگانان و صادرکنندگان ایرانی فعال در بازار عراق اختصاص دارد. البته وضعیت این بانک در ماه‌های اخیر دستخوش تحولات مهمی شده است؛ از جمله قرار گرفتن در فهرست سیاه دلاری بانک مرکزی عراق در زمستان 1404. 

در این مطلب “رده”، همه‌ چیز را درباره این بانک، تاریخچه، خدمات، شعب و آخرین وضعیت آن می‌خوانید.

اطلاعات کلی بانک تعاون اسلامی در یک نگاه

نکته: ارقام سرمایه و تعداد شعب بر اساس آخرین اطلاعات در دسترس منابع عمومی است و ممکن است تغییر کرده باشد.

بانک تعاون اسلامی چیست؟

بانک تعاون اسلامی برای سرمایه‌گذاری (Islamic Cooperation Investment Bank) بانکی خصوصی و اسلامی است که در عراق به ثبت رسیده و زیر نظر بانک مرکزی عراق فعالیت می‌کند. فعالیت این بانک بر پایه موازین بانکداری اسلامی (بدون ربا و مبتنی بر عقود اسلامی) تعریف شده است.

آنچه وجود این بانک را برای ما جالب می کند، ذکر دو نکته است:

1. این بانک با سرمایه‌گذاری بانک‌های ایرانی (بانک اقتصاد نوین و سپس بانک کشاورزی) شکل گرفته است.
2. شعبه «میلاد» آن در تهران، یکی از معدود شعب بانک‌های خارجی فعال در ایران است و خدمات آن عمدتاً بر تجارت ایران و عراق متمرکز است.

تاریخچه بانک تعاون اسلامی

بانک تعاون اسلامی در سال‌های 2006 تا 2007 میلادی در عراق تأسیس شد. بر اساس گزارش‌های رسانه‌های اقتصادی ایران، این بانک در آوریل 2007 به ابتکار بانک اقتصاد نوین و با هدف توسعه و استحکام تبادلات مالی بین‌المللی، با تأکید بر کشورهای اسلامی خاورمیانه، راه‌اندازی شد و بعدها بخشی از سهام آن را بانک کشاورزی ایران خریداری کرد. منابع بین‌المللی سال تأسیس آن را 2006 ذکر کرده‌اند.

انگیزه اصلی شکل‌گیری این بانک، حجم بالای مبادلات تجاری ایران و عراق و نیاز بازرگانان دو کشور به یک کانال بانکی مطمئن بود؛ به‌ویژه در شرایطی که تحریم‌ها دسترسی بانک‌های ایرانی به شبکه بانکی بین‌المللی را محدود کرده بود.

در سال‌های بعد، این بانک شبکه شعب خود را در شهرهای مختلف عراق گسترش داد و شعبه میلاد تهران نیز به‌عنوان تنها شعبه آن در ایران فعال شد.

سهامداران و پیوند با بانک‌های ایرانی

ترکیب سهامداری بانک تعاون اسلامی، آن را از سایر بانک‌های عراقی متمایز می‌کند:

• بانک اقتصاد نوین: مؤسس اصلی بانک است و طبق گزارش‌های رسانه‌ای، حدود 342 میلیارد تومان در این بانک سرمایه‌گذاری کرده است. این بانک در سال‌های اخیر تلاش کرده 23 درصد از سهام خود در بانک تعاون اسلامی را از طریق مزایده واگذار کند.
• بانک کشاورزی: پس از تأسیس، بخشی از سهام بانک تعاون اسلامی را خریداری کرد و همچنان از سهامداران آن است.
• سرمایه‌گذاران بخش خصوصی عراق: بخش دیگری از سهام در اختیار اشخاص و شرکت‌های عراقی است.

این بانک همچنین عضو شرکت عراقی ضمانت سپرده‌ها (ICDI) است که معادل صندوق ضمانت سپرده در نظام بانکی عراق محسوب می‌شود.

خدمات بانک تعاون اسلامی

خدمات این بانک عمدتاً در حوزه بانکداری شرکتی و تجارت بین‌الملل تعریف شده و برای فعالان تجاری ایران و عراق کاربرد دارد.

• افتتاح حساب و سپرده‌گذاری

همه اشخاص و شرکت‌های ایرانی صادرکننده کالا و خدمات به عراق می‌توانند در این بانک حساب سپرده افتتاح کنند؛ هم در شعب عراق و هم از طریق شعبه میلاد تهران. حساب‌ها عمدتاً به دینار عراق و یورو نگهداری می‌شوند.

• صدور ضمانت‌نامه بانکی

صدور انواع ضمانت‌نامه‌های داخلی و خارجی (شرکت در مناقصه، حسن انجام کار، پیش‌پرداخت و…) از خدمات اصلی بانک است؛ خدمتی کلیدی برای پیمانکاران و شرکت‌های ایرانی حاضر در پروژه‌های عراق.

• گشایش اعتبار اسنادی (LC)

بانک تعاون اسلامی امکان گشایش اعتبارات اسنادی برای واردات و صادرات را فراهم می‌کند؛ ابزاری که در شرایط محدودیت بانک‌های ایرانی در شبکه سوئیفت، برای تجارت با عراق اهمیت زیادی دارد.

• حواله‌جات ارزی

انجام حواله‌های بانکی میان ایران و عراق (به‌ویژه به دینار و یورو) یکی از پرکاربردترین خدمات این بانک برای بازرگانان است. روابط پولی و بانکی دو کشور عمدتاً در قالب همین دو ارز تعریف شده است.

• بانکداری اسلامی و تسهیلات

بانک در چارچوب عقود اسلامی خدماتی مانند فروش اقساطی (از جمله فروش اقساطی خودرو در عراق) و سایر ابزارهای تأمین مالی اسلامی ارائه می‌دهد.

• مشاوره اقتصادی و بانکداری شرکتی

ارائه مشاوره اقتصادی درباره بازار عراق و سایر خدمات بانکداری شرکتی، به‌ویژه برای شرکت‌هایی که قصد ورود به بازار عراق را دارند، بخش دیگری از خدمات بانک است.

شعب بانک در عراق و ایران

بانک تعاون اسلامی در مجموع 11 شعبه دارد:

• بغداد: اداره مرکزی و شعبه مرکزی، به‌علاوه شعب کاظمین و باب‌الشرقی
• شهرهای مذهبی و تجاری: کربلا، نجف، کوت، دیوانیه
• جنوب عراق: بصره
• اقلیم کردستان: اربیل، سلیمانیه
• ایران: شعبه میلاد تهران (تنها شعبه خارج از عراق)

شعبه میلاد تهران

شعبه میلاد، تنها شعبه بانک تعاون اسلامی در ایران است و با مجوز رسمی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کند. مهم‌ترین کارکردهای این شعبه عبارت‌اند از:

• افتتاح حساب برای صادرکنندگان ایرانی به عراق
• انجام حواله و نقل‌وانتقال وجوه میان دو کشور
• صدور ضمانت‌نامه و گشایش اعتبار اسنادی مرتبط با تجارت ایران و عراق
• خدمات بانکی به شرکت‌های عراقی فعال در ایران

جایگاه بانک در روابط بانکی ایران و عراق

عراق یکی از بزرگ‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران است، اما نبود روابط کارگزاری گسترده میان بانک‌های دو کشور، همواره یکی از گلوگاه‌های تجارت دوجانبه بوده است. بانک تعاون اسلامی به دلیل ساختار سهامداری ایرانی–عراقی و داشتن شعبه در هر دو کشور، عملاً نقش یک کانال بانکی دوجانبه را ایفا می‌کند:

• صادرکننده ایرانی می‌تواند وجه کالای خود را از خریدار عراقی در حساب دیناری دریافت و از طریق شبکه بانک جابه‌جا کند.
• شرکت‌های ایرانی برای شرکت در مناقصات عراق، ضمانت‌نامه معتبر نزد کارفرمای عراقی دریافت می‌کنند.
• بانک‌های ایرانی سهامدار (اقتصاد نوین و کشاورزی) از این طریق به بازار مالی عراق دسترسی دارند.

با این حال، تحولات نظارتی اخیر در عراق (که در ادامه می‌خوانید) این نقش را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

آخرین وضعیت بانک: فهرست سیاه دلاری بانک مرکزی عراق

مهم‌ترین تحول اخیر درباره این بانک، به برنامه اصلاح نظام بانکی عراق برمی‌گردد. بانک مرکزی عراق از سال 2023 و تحت فشار آمریکا، در چند مرحله ده‌ها بانک عراقی را از دسترسی به دلار آمریکا و پنجره فروش ارز محروم کرده است؛ اقدامی که با هدف مقابله با قاچاق دلار (به‌ویژه به سمت ایران)، پولشویی و ارتقای استانداردهای انطباق انجام شده است.

در فهرست به‌روزشده‌ای که بانک مرکزی عراق در فوریه 2026 (بهمن–اسفند 1404) منتشر کرد، «بانک تعاون اسلامی برای سرمایه‌گذاری» نه‌فقط در میان بانک‌های محروم از معاملات دلاری، بلکه در بخش بانک‌های لیست سیاه قرار گرفته است.

پیامدهای عملی این وضعیت برای مشتریان:

• بانک به پنجره فروش ارز بانک مرکزی عراق و معاملات دلاری (مستقیم یا غیرمستقیم) دسترسی ندارد.
• نقل‌وانتقالات آن عملاً به دینار عراق و سایر ارزهای غیردلاری محدود می‌شود.
• ریسک روابط کارگزاری بین‌المللی برای مشتریان این بانک افزایش یافته است.

دیدگاه “رده”

بانک تعاون اسلامی برای سرمایه‌گذاری، حاصل سرمایه‌گذاری بانک‌های ایرانی در نظام بانکی عراق است و در سال‌های گذشته نقش یکی از معدود کانال‌های بانکی رسمی میان دو کشور را ایفا کرده است. برای صادرکنندگان و پیمانکاران ایرانی فعال در عراق، خدمات این بانک — از حساب دیناری تا ضمانت‌نامه و LC — کارگشا بوده است. اما در وضعیت فعلی، قرار داشتن بانک در فهرست سیاه دلاری بانک مرکزی عراق، زیان انباشته بایستی توسط ایرانی‌های دریافت کننده خدمت مورد توجه قرار گیرد.

سوالات متداول

بانک تعاون اسلامی ایرانی است یا عراقی؟ این بانک در عراق ثبت شده و بانکی عراقی محسوب می‌شود، اما بانک‌های ایرانی اقتصاد نوین و کشاورزی از سهامداران اصلی آن هستند و در ایران به‌عنوان «بانک خارجی» با مجوز بانک مرکزی فعالیت می‌کند.

آیا می‌توان در ایران در این بانک حساب باز کرد؟ بله؛ صادرکنندگان و شرکت‌های ایرانی فعال در تجارت با عراق می‌توانند از طریق شعبه میلاد تهران یا شعب عراق حساب افتتاح کنند. خدمات این بانک عمدتاً شرکتی و تجاری است، نه خرد و روزمره.

بانک تعاون اسلامی چند شعبه دارد؟ در مجموع 11 شعبه؛ 10 شعبه در شهرهای مختلف عراق و یک شعبه (میلاد) در تهران.

آیا این بانک همان بانک توسعه تعاون است؟ خیر. بانک توسعه تعاون یک بانک دولتی ایرانی است و ارتباطی با بانک تعاون اسلامی برای سرمایه‌گذاری (بانک عراقی) ندارد. این دو نباید با هم اشتباه گرفته شوند.

مهم‌ترین خدمات این بانک چیست؟ افتتاح حساب دیناری و یورویی، حواله بین ایران و عراق، صدور ضمانت‌نامه، گشایش اعتبار اسنادی و مشاوره اقتصادی برای فعالان بازار عراق.

آیا این بانک تحریم یا محدود شده است؟ بله؛ بر اساس فهرست منتشر شده بانک مرکزی عراق در فوریه 2026 (زمستان 1404)، این بانک در فهرست سیاه قرار گرفته و از معاملات دلاری و فروش ارز محروم است. این محدودیت در چارچوب برنامه اصلاح بانکی عراق اعمال شده و امکان بازنگری در آینده وجود دارد.