توکن‌سازی الماس در ایران؛ تحلیل جامع دایادایموند و سازوکار آن

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر شرایطی را تجربه کرده که در آن تصمیم‌گیری مالی برای خانوارها و سرمایه‌گذاران به‌مراتب پیچیده‌تر از گذشته شده است. تورم مزمن، کاهش مستمر ارزش پول ملی، نوسانات شدید بازار دارایی‌ها و محدودیت دسترسی به ابزارهای متنوع سرمایه‌گذاری باعث شده است مفهوم «حفظ ارزش» در بسیاری از موارد حتی از «کسب سود» مهم‌تر تلقی شود. در چنین فضایی، هر ابزار مالی جدیدی که وعده پیوند میان ثبات نسبی و دسترسی آسان را بدهد، طبیعتا مورد توجه قرار می‌گیرد.

دایادایموند یکی از همین ابزارهاست؛ پروژه‌ای که تلاش می‌کند دارایی‌ای سنتی و فیزیکی مانند الماس را به زبان ابزارهای مالی مدرن ترجمه کند. اهمیت دایادایموند صرفاً در نوآوری فنی آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در نوع مسئله‌ای است که به سراغ آن رفته است: تبدیل یک دارایی کم‌نقدشونده و تخصص‌محور به ابزاری قابل استفاده برای سرمایه‌گذاری خرد، وثیقه‌گذاری و تأمین مالی.

دایادایموند چیست و چه تفاوتی با رمزارزها دارد؟

دایادایموند در ساده‌ترین تعریف، توکنی دیجیتال است که هر واحد آن نماینده بخشی از یک الماس طبیعی واقعی است. این الماس‌ها به‌صورت فیزیکی وجود دارند، شناسنامه‌دار هستند و در خزانه بانکی نگهداری می‌شوند. همین ویژگی، دایادایموند را از اغلب رمزارزهای رایج متمایز می‌کند. در حالی که بسیاری از رمزارزها بر پایه اعتماد به الگوریتم، شبکه یا جامعه کاربران شکل گرفته‌اند، دایادایموند به یک دارایی فیزیکی بیرونی متکی است.

از منظر تحلیلی، دایادایموند را باید در دسته دارایی‌های «توکنیزه‌شده با پشتوانه واقعی» یا همان Real World Assets  قرار داد. در این چارچوب، توکن نه به‌عنوان یک دارایی مستقل، بلکه به‌عنوان نماینده حقوق مالکانه بر یک دارایی واقعی تعریف می‌شود. این تفاوت مفهومی باعث می‌شود انتظارات بازده، ریسک و کاربرد دایادایموند کاملاً متفاوت از رمزارزهای پرنوسان باشد.

مدل کسب‌وکار دایادایموند؛ پیوند دارایی، فناوری و اعتبار

مدل کسب‌وکار دایادایموند بر پایه ایجاد یک زنجیره ارزش چندلایه شکل گرفته است. در یک سوی این زنجیره، دارایی فیزیکی الماس قرار دارد که ذاتاً کمیاب، ماندگار و جهانی است. در سوی دیگر، کاربر نهایی قرار دارد که به‌دنبال حفظ ارزش دارایی، نقدشوندگی یا دسترسی به اعتبار است. نقش دایادایموند، ایجاد پلی میان این دو از طریق فناوری و زیرساخت مالی است.

در این مدل، شرکت دایا مسئول تأمین الماس‌هاست. شبکه بلاکچین ققنوس بستر ثبت و انتقال مالکیت دیجیتال را فراهم می‌کند و بانک‌ها و نهادهای مالی همکار، امکان اتصال این دارایی دیجیتال به خدمات واقعی مانند وام‌دهی را مهیا می‌سازند. نتیجه این ترکیب، ابزاری است که هم قابلیت سرمایه‌گذاری دارد و هم می‌تواند در نقش وثیقه یا ابزار اعتباری ظاهر شود.

نکته: درآمدزایی دایادایموند عمدتاً از محل کارمزدها (مانند کارمزد بازخرید)، خدمات اعتباری و همکاری با شبکه‌ای از بانک‌ها و شرکت‌های پرداخت صورت می‌گیرد.

فرآیند ساخت و انتشار توکن دایادایموند

فرآیند انتشار توکن دایادایموند چند مرحله مشخص دارد:

• تأمین الماس‌های پشتوانه: الماس‌های سفید طبیعی تا وزن ۱۰ قیراط انتخاب می‌شوند که از نظر رنگ، شفافیت و تراش در رده‌های باکیفیت جهانی قرار دارند.
• تأیید اصالت: تمامی الماس‌ها دارای شناسنامه معتبر بین‌المللی GIA هستند و توسط کارشناس رسمی دادگستری تأیید می‌شوند.
• سپرده‌گذاری در خزانه بانکی: الماس‌ها به میزان ۱۳۰% ارزش توکن‌های صادرشده در خزانه بانک‌های طرف قرارداد (به عنوان مثال بانک پارسیان) نگهداری می‌شوند.
• بیمه دارایی‌ها: الماس‌های سپرده‌شده تحت پوشش بیمه پارسیان قرار می‌گیرند تا ریسک حوادث غیرمترقبه کاهش یابد.
• صدور توکن در شبکه ققنوس: پس از تأیید میزبانان شبکه، توکن‌ها به میزان الماس‌های پشتوانه صادر و قابل معامله می‌شوند.

چرا بلاکچین ققنوس انتخاب شده است؟

انتخاب شبکه ققنوس به‌عنوان بستر انتشار توکن، یکی از تصمیم‌های کلیدی دایادایموند است که پیامدهای مهمی دارد. ققنوس یک بلاکچین کنسرسیومی است؛ به این معنا که اعتبارسنجی تراکنش‌ها نه توسط کاربران ناشناس، بلکه توسط مجموعه‌ای از بانک‌ها و شرکت‌های معتبر انجام می‌شود. این ساختار، به‌طور طبیعی از میزان تمرکززدایی می‌کاهد، اما در مقابل، سطح بالاتری از پذیرش نهادی و سازگاری با قوانین داخلی ایجاد می‌کند.

برای بازاری مانند ایران، که اتصال به سیستم بانکی و رعایت ملاحظات حقوقی اهمیت بالایی دارد، این انتخاب مزیتی جدی محسوب می‌شود. همین بستر است که امکان ارائه خدماتی مانند بازخرید رسمی، اتصال به اپلیکیشن‌های بانکی و پرداخت و ارائه تسهیلات را فراهم کرده است. البته این رویکرد به این معناست که کاربران باید ریسک‌های نهادی و وابستگی به سیاست‌گذاری را نیز در نظر بگیرند.

پشتوانه الماس و مسئله اعتماد

یکی از مهم‌ترین ارکان دایادایموند، نحوه مدیریت پشتوانه فیزیکی است. همان‌طور که گفتیم، الماس‌های مورد استفاده برای پشتوانه توکن‌ها همگی دارای شناسنامه بین‌المللی GIA هستند و پیش از ورود به خزانه بانکی، توسط کارشناس رسمی دادگستری تأیید می‌شوند. این فرآیند، عدم تقارن اطلاعاتی را که معمولاً در بازار الماس وجود دارد، به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد.

نگهداری الماس‌ها به میزان بیش از ارزش توکن‌های منتشرشده نیز از منظر مدیریت ریسک اهمیت بالایی دارد. هم‌چنین، بیمه شدن الماس‌ها در خزانه بانکی نیز لایه دیگری از کاهش ریسک عملیاتی را فراهم می‌کند.

سازوکار قیمت‌گذاری؛ الماس جهانی در بستر اقتصاد ایران

قیمت‌گذاری دایادایموند بر پایه قیمت جهانی الماس و نرخ روز دلارِ طلا انجام می‌شود. این مدل باعث می‌شود ارزش توکن نه کاملاً داخلی و ریالی باشد و نه کاملاً مستقل از شرایط اقتصاد کشور. از یک سو، رشد یا رکود بازار جهانی الماس بر ارزش دارایی اثر می‌گذارد و از سوی دیگر، نوسانات نرخ ارز نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزش ریالی توکن دارد.

در عمل، این سازوکار باعث می‌شود دایادایموند رفتاری نزدیک به دارایی‌های دلاری داشته باشد، با این تفاوت که الماس به‌طور تاریخی نوسان کمتری نسبت به طلا و ارز نشان داده است. همین ویژگی باعث می‌شود این ابزار بیشتر برای حفظ ارزش و تنوع‌بخشی به سبد دارایی مناسب باشد تا کسب سودهای سریع.

نقدشوندگی و بازخرید؛ حل نسبی یک مشکل قدیمی

یکی از چالش‌های سنتی بازار الماس، نقدشوندگی پایین آن است. فروش الماس معمولاً نیازمند زمان، تخصص و پذیرش فاصله قیمتی میان خرید و فروش است. دایادایموند تلاش کرده این مشکل را با ایجاد امکان بازخرید مستقیم حل کند. کاربر می‌تواند در ساعات کاری درخواست بازخرید ثبت کند و معادل ریالی ارزش توکن خود را با کسر کارمزد دریافت کند.

این کارمزد را باید بهای نقدشوندگی تضمین‌شده دانست. در واقع، دایادایموند با پذیرش نقش خریدار نهایی، بخشی از ریسک بازار را از دوش کاربر برمی‌دارد، اما این خدمت بدون هزینه نیست و باید در محاسبه بازده نهایی لحاظ شود.

وثیقه‌گذاری و دریافت وام؛ جایی که مدل معنا پیدا می‌کند

شاید مهم‌ترین بخش مدل دایادایموند، امکان دریافت تسهیلات با وثیقه توکن الماس باشد. در این سازوکار، کاربر بدون فروش دارایی خود، آن را به‌عنوان وثیقه قرار می‌دهد و وام نقدی دریافت می‌کند. این موضوع از منظر مالی اهمیت زیادی دارد، چون به کاربر اجازه می‌دهد هم‌زمان مالک دارایی باقی بماند و به نقدینگی دسترسی پیدا کند.

این مدل شباهت زیادی به وام‌های مبتنی بر دارایی در نظام بانکداری خصوصی دارد، با این تفاوت که به‌جای سپرده یا اوراق، یک دارایی توکنیزه‌شده نقش وثیقه را ایفا می‌کند. سرعت بالاتر، حذف ضامن و ساده‌سازی تشریفات، این خدمت را برای بسیاری از کاربران جذاب کرده است، هرچند ریسک نوسان ارزش وثیقه همچنان باید در نظر گرفته شود.

جایگاه دایادایموند در مقایسه با طلا، دلار و رمزارز

در مقایسه با طلا، دایادایموند نوسان کمتری دارد اما نقدشوندگی آن به سازوکار بازخرید وابسته است. در برابر دلار، دایادایموند علاوه بر حفظ ارزش، امکان استفاده به‌عنوان وثیقه را فراهم می‌کند. در مقایسه با رمزارزها، ریسک قیمتی آن به‌مراتب کمتر است، اما انتظار بازده‌های جهشی نیز نباید از آن داشت.

مزایا، محدودیت‌ها و ریسک‌های دایادایموند

با وجود تمام مزایا، دایادایموند بدون ریسک نیست. ریسک‌های نهادی، وابستگی به چارچوب‌های حقوقی داخلی و احتمال تغییر سیاست‌های نظارتی از جمله عواملی هستند که باید در تحلیل لحاظ شوند. این ریسک‌ها معمولاً کم‌احتمال اما پراثر هستند و دقیقاً به همین دلیل نباید نادیده گرفته شوند.

دایادایموند؛ راهکاری نو برای پیوند دارایی سنتی و مالی مدرن

دایادایموند را می‌توان تلاشی جدی برای بازتعریف نقش دارایی‌های فیزیکی در اکوسیستم مالی کشورمان دانست. این پروژه نه معجزه است و نه جایگزین همه ابزارهای سرمایه‌گذاری، اما می‌تواند به‌عنوان یک ابزار مکمل، به‌ویژه برای حفظ ارزش و دسترسی به اعتبار، نقش‌آفرینی کند. تصمیم به استفاده از دایادایموند، مانند هر ابزار مالی دیگر، نیازمند درک دقیق سازوکار، پذیرش ریسک‌ها و هم‌راستایی با اهداف مالی فردی است.