تفاوت مالیات شخص حقیقی و حقوقی؛ کدام برای کسبوکار شما مناسبتر است؟
یکی از اولین و مهمترین تصمیمهایی که هر فعال اقتصادی با آن مواجه میشود، انتخاب نوع شخصیت مالیاتی است: شخص حقیقی یا شخص حقوقی؟
این انتخاب، فقط یک موضوع حقوقی ساده نیست؛ بلکه مستقیماً بر نحوه محاسبه مالیات، میزان آن، نوع اظهارنامه، تعهدات قانونی و حتی اعتبار کسبوکار تأثیر میگذارد.
در این مطلب، بهصورت کامل تفاوت مالیات اشخاص حقیقی و حقوقی را بررسی میکنیم و در ادامه، بهطور ویژه به مالیات اشخاص حقوقی و فرآیند تسلیم اظهارنامه الکترونیکی میپردازیم تا بتوانید آگاهانه تصمیم بگیرید.
تعریف و تفاوت شخص حقیقی و حقوقی از نگاه مالیاتی
در نظام مالیاتی ایران، سازمان امور مالیاتی مودیان را بر اساس نوع شخصیت به دو گروه اصلی تقسیم میکند: اشخاص حقیقی و اشخاص حقوقی. این تفکیک، پایه و مبنای تعیین نوع اظهارنامه، نحوه محاسبه مالیات، تکالیف قانونی و حتی نوع رسیدگی مالیاتی است.
شخص حقیقی از نگاه مالیاتی
شخص حقیقی به انسان واقعی گفته میشود که به نام خود و با هویت فردی، فعالیت اقتصادی انجام میدهد و درآمد کسب میکند. از دید سازمان امور مالیاتی، هر فردی که از طریق شغل، حرفه، تخصص یا فعالیت اقتصادی به درآمد برسد، در صورت مشمول بودن، مودی مالیاتی حقیقی محسوب میشود.
اشخاص حقیقی میتوانند در قالبهای مختلفی فعالیت داشته باشند؛ از جمله:
-
صاحبان مشاغل صنفی و مغازهداران (برای دیدن مالیات صاحبان مشاغل کلیک کنید(+))
-
فریلنسرها و فعالان حوزه مشاغل اینترنتی (برای دیدن مالیات فریلنسرها و شغلهای اینترنتی کلیک کنید(+))
-
پزشکان، وکلا، مهندسان و سایر صاحبان حرفه و مشاغل آزاد
-
تولیدکنندگان خرد، فروشندگان و ارائهدهندگان خدمات
در این نوع شخصیت، درآمد، هزینه، سود و مالیات همگی به نام شخص ثبت میشود و مسئولیت پرداخت مالیات، جرایم و بدهیهای مالیاتی مستقیماً بر عهده خود فرد است.
مالیات اشخاص حقیقی معمولاً بهصورت پلکانی و بر اساس میزان درآمد سالانه محاسبه میشود و هرچه درآمد بیشتر باشد، نرخ مالیات نیز افزایش مییابد.
همچنین اشخاص حقیقی بسته به نوع شغل خود، ممکن است مشمول:
-
تسلیم اظهارنامه عملکرد
-
نگهداری اسناد و مدارک
-
استفاده از تبصرههای مالیاتی یا معافیتهای خاص
باشند، اما در مجموع ساختار مالیاتی آنها نسبت به اشخاص حقوقی سادهتر است.
شخص حقوقی از نگاه مالیاتی
شخص حقوقی به یک شخصیت مستقل قانونی گفته میشود که پس از ثبت رسمی در مراجع قانونی (مانند ثبت شرکتها یا مؤسسات غیرتجاری) ایجاد میشود. این شخصیت، جدا از اعضا، مدیران یا سهامداران خود، بهعنوان یک مودی مالیاتی مستقل شناخته میشود.
نمونههای رایج اشخاص حقوقی شامل:
-
شرکتهای سهامی خاص و سهامی عام
-
شرکتهای با مسئولیت محدود
-
مؤسسات غیرتجاری و انتفاعی
-
تعاونیها و سایر شخصیتهای ثبتشده قانونی
از نگاه مالیاتی، درآمد شرکت متعلق به خود شرکت است، نه مدیرعامل یا شرکا. به همین دلیل:
-
اظهارنامه مالیاتی به نام شخص حقوقی تنظیم میشود
-
مالیات بر اساس عملکرد مالی شرکت محاسبه میگردد
-
مسئولیت تکالیف مالیاتی بر عهده شخصیت حقوقی است، نه اشخاص حقیقی عضو آن
اشخاص حقوقی موظفاند اطلاعات مالی خود را با دقت بیشتری ثبت و نگهداری کنند و معمولاً ملزم به:
-
تسلیم اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی
-
ارائه ترازنامه و صورت سود و زیان
-
ثبت و نگهداری دفاتر قانونی
-
رعایت الزامات سامانههای مالیاتی
هستند. مالیات اشخاص حقوقی اغلب با نرخ ثابت قانونی محاسبه میشود و برخی مشوقها و تخفیفهای مالیاتی نیز برای آنها در نظر گرفته شده است.
تفاوت اصلی مالیات شخص حقیقی و حقوقی
در نظام مالیاتی ایران، تفاوت میان اشخاص حقیقی و حقوقی فقط به نام و نوع فعالیت محدود نمیشود، بلکه نحوه محاسبه مالیات، نوع تکالیف قانونی، سطح نظارت سازمان امور مالیاتی و حتی ریسک جرایم مالیاتی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. در ادامه، مهمترین تفاوتهای این دو گروه را بررسی میکنیم.
۱. تفاوت در نحوه محاسبه مالیات
یکی از اساسیترین تفاوتها، روش محاسبه مالیات است.
-
اشخاص حقیقی مشمول مالیات بر درآمد بهصورت پلکانی هستند. یعنی هرچه درآمد سالانه فرد افزایش پیدا کند، نرخ مالیات نیز بهصورت تدریجی بیشتر میشود. این روش معمولاً برای حمایت از درآمدهای پایینتر طراحی شده است.
-
اشخاص حقوقی معمولاً مشمول نرخ مشخص و ثابتی از مالیات بر درآمد هستند که بر اساس سود خالص شرکت محاسبه میشود. در این حالت، تمرکز اصلی سازمان امور مالیاتی بر بررسی سود و زیان واقعی شرکت است، نه سطح درآمد فردی.
۲. تفاوت در نوع اظهارنامه مالیاتی
نوع اظهارنامهای که باید تسلیم شود، تفاوت مهم دیگری است.
-
اظهارنامه اشخاص حقیقی ساختار سادهتری دارد و عمدتاً شامل موارد زیر است:
-
میزان درآمد
-
هزینههای قابل قبول
-
سود مشمول مالیات
-
-
اظهارنامه اشخاص حقوقی بسیار جزئیتر و فنیتر است و شامل بخشهایی مانند میشود:
-
جداول مالی
-
ترازنامه
-
صورت سود و زیان
-
اطلاعات حسابهای بانکی
-
اطلاعات اعضا، فعالیتها و مجوزها
-
اطلاعات دفاتر قانونی
-
اطلاعات واردات و صادرات (در صورت وجود)
-
به همین دلیل، تکمیل اظهارنامه اشخاص حقوقی نیازمند دقت و دانش مالی بیشتری است.
۳. تفاوت در الزامات نگهداری اسناد و دفاتر
از نظر نگهداری اسناد مالی نیز تفاوت قابل توجهی وجود دارد.
-
اشخاص حقیقی بسته به نوع شغل، ممکن است الزامات سادهتری برای نگهداری مدارک داشته باشند و در برخی موارد از تسهیلات یا تبصرههای قانونی استفاده کنند.
-
اشخاص حقوقی ملزم به نگهداری دقیق و منظم:
-
دفاتر قانونی
-
اسناد حسابداری
-
مدارک مالی مرتبط با درآمد و هزینه
-
هستند و هرگونه نقص یا مغایرت در این اسناد میتواند منجر به رد دفاتر و تشخیص علیالرأس مالیات شود.
۴. تفاوت در سطح رسیدگی و نظارت مالیاتی
سطح بررسی و رسیدگی سازمان امور مالیاتی به اشخاص حقوقی معمولاً بیشتر و دقیقتر است.
-
در مورد اشخاص حقیقی، رسیدگیها اغلب سادهتر و محدودتر انجام میشود، مگر در مواردی که درآمد بالا یا فعالیت خاصی وجود داشته باشد.
-
در مورد اشخاص حقوقی، به دلیل حجم بالاتر تراکنشها و اثرگذاری اقتصادی، بررسیها با حساسیت بیشتری انجام میشود و تطبیق اطلاعات با سامانههای مختلف (بانکی، گمرکی، ثبت شرکتها) رایجتر است.
۵. تفاوت در مسئولیتهای قانونی و مالیاتی
-
در اشخاص حقیقی، مسئولیت پرداخت مالیات، جرایم و بدهیهای مالیاتی مستقیماً بر عهده خود فرد است.
-
در اشخاص حقوقی، شخصیت حقوقی مسئول انجام تکالیف مالیاتی است، اما در صورت تخلف یا عدم انجام تعهدات، مدیران و صاحبان امضای مجاز نیز میتوانند مسئول شناخته شوند.
۶. تفاوت در امکان استفاده از معافیتها و مشوقها
هر دو گروه میتوانند از معافیتها و مشوقهای مالیاتی استفاده کنند، اما نوع و شرایط آن متفاوت است.
-
اشخاص حقیقی بیشتر از معافیتهای مرتبط با:
-
سطح درآمد
-
نوع شغل
-
مناطق خاص
-
بهرهمند میشوند.
-
اشخاص حقوقی علاوه بر برخی معافیتها، میتوانند از تخفیفها و مشوقهای قانونی مانند تخفیفهای مرتبط با اظهار درآمد واقعی یا استمرار فعالیت شفاف استفاده کنند.
۷. تفاوت در اعتبار تجاری و توسعه کسبوکار
از نگاه مالیاتی، فعالیت بهعنوان شخص حقوقی معمولاً نشاندهنده:
-
شفافیت بیشتر
-
ساختار رسمیتر
-
قابلیت توسعه و جذب سرمایه
است. به همین دلیل، بسیاری از کسبوکارهایی که به مرحله رشد میرسند، ترجیح میدهند از حالت حقیقی به حقوقی تغییر وضعیت دهند؛ هرچند این تصمیم با افزایش تعهدات مالیاتی همراه است.
مالیات اشخاص حقوقی چگونه و از چه طریقی انجام میشود؟
سازمان امور مالیاتی کشور، در راستای توسعه خدمات الکترونیکی، سامانه تحت وب تسلیم اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی را طراحی کرده است.
شرط اصلی ارسال اظهارنامه
مودیان حقوقی باید ابتدا در سامانه ثبتنام الکترونیکی سازمان امور مالیاتی ثبتنام کرده باشند و پس از دریافت:
-
نام کاربری
-
کلمه عبور
و رسیدن به وضعیت ثبتنام، امکان ارسال اظهارنامه را خواهند داشت.
مراحل ثبت و ارسال اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی
فرآیند تسلیم اظهارنامه کاملاً الکترونیکی بوده و شامل مراحل زیر است:
-
ورود به سامانه اظهارنامه با نام کاربری و رمز عبور
-
ثبت اظهارنامه و ورود به محتوای آن
-
تکمیل جداول مالی و ترازنامه
-
چاپ و بررسی نسخه پیشنویس
-
تأیید نهایی اطلاعات
-
دریافت کد رهگیری
-
صدور الکترونیکی قبض مالیاتی
-
امکان پرداخت اینترنتی قبض مالیات
نکات مهم در تکمیل اظهارنامه اشخاص حقوقی
اطلاعات غیرقابل ویرایش
اطلاعاتی مانند:
-
حسابهای بانکی
-
اعضا
-
فعالیتها
-
مجوزها
بهصورت خودکار از سامانه ثبتنام الکترونیکی دریافت میشوند و در اظهارنامه قابل ویرایش نیستند.
در صورت وجود خطا:
-
باید ابتدا اطلاعات را در سامانه ثبتنام اصلاح کنید.
-
سپس در صفحه مشخصات شخص حقوقی، گزینه بروزرسانی اطلاعات را انتخاب نمایید.
فعال نبودن برخی جداول
اگر برخی جداول غیرفعال بودند، معمولاً به دلیل پاسخ نادرست در جدول اطلاعات اختصاصی است.
با ثبت پاسخ صحیح (مثلاً انتخاب «بلی» یا «اجاری») جدول مربوطه فعال میشود.
صدور قبض مالیاتی اجباری است؟
خیر.
اگر:
-
مالیات متعلقه صفر باشد
-
یا مودی تمایلی به دریافت قبض نداشته باشد
دریافت قبض الزامی نیست.
مشکلات فنی رایج و راهحلها
-
نمایش نادرست پرینت اظهارنامه: نصب فونت B Mitra
-
پاک شدن فیلدها هنگام ورود: تنظیم دقیق تاریخ، ساعت و Time Zone روی Tehran
-
وضعیت غیرفعال ثبتنام: ورود از گزینه «دارای وضعیت غیرفعال در سامانه ثبتنام»
تخفیف مالیاتی اشخاص حقوقی (تبصره ۷ ماده ۱۰۵)
در صورتی که:
-
به دو سؤال آخر جدول اطلاعات اختصاصی پاسخ «بلی» داده شود،
فیلدهای مربوط به درآمد مشمول مالیات سال قبل و سال جاری فعال شده و درصد تخفیف بهصورت سیستمی محاسبه و اعمال میشود.
بالاخره شخص حقیقی بهتر است یا حقوقی؟
پاسخ این سؤال کاملاً به شرایط شما بستگی دارد:
-
اگر کسبوکار کوچک، فردی و با درآمد محدود دارید → شخص حقیقی
-
اگر بهدنبال رشد، اعتبار، قراردادهای بزرگ و فعالیت رسمیتر هستید → شخص حقوقی
مهم این است که قبل از انتخاب، تعهدات مالیاتی، نوع اظهارنامه و هزینههای جانبی را بهخوبی بشناسید.
جمعبندی
شناخت تفاوت مالیات اشخاص حقیقی و حقوقی، فقط برای حسابداران نیست؛ هر صاحب کسبوکاری باید بداند کدام مسیر برای او منطقیتر، کمریسکتر و آیندهدارتر است.
بهویژه با الکترونیکی شدن کامل فرآیندها، آشنایی با سامانه اظهارنامه اشخاص حقوقی و الزامات آن، یک ضرورت جدی محسوب میشود.
