وام با میانگین حساب؛ آیا گرفتن وام میتواند یارانه را به خطر بیندازد؟
در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از وامهای بانکی، بر پایه «میانگین حساب» یا «رسوب پول» پرداخت میشود. این مدل که در میان بانکها با عنوان وامهای پایشی یا میانگینمحور شناخته میشود، عملاً دریافت وام را منوط به نگهداشت مبلغی مشخص در حساب مشتری برای دورهای معین (معمولاً بین یک تا سه ماه) میکند. وام با میانگین حساب برای بسیاری از خانوارهای دهک پایین، یک نگرانی جدی ایجاد کرده است. که آیا واریز و نگهداشت موقت پول در حساب برای دریافت وام، میتواند منجر به افزایش دهک و قطع یارانه شود؟
مسئله از کجا شروع شد؟ وقتی شرط وام، «رسوب پول» شد!
مدتی است بسیاری از بانکها پرداخت وام را به میانگین حساب گره زدهاند. در این مدل که معمولاً با عنوان وامهای پایشی شناخته میشود، متقاضی باید مبلغی مشخص را برای یک تا سه ماه در حساب خود نگه دارد تا بانک بر اساس آن، سقف و شرایط وام را تعیین کند. این روش برای بانکها ساده و کمریسک و البته سودآور است، اما برای بخشی از مردم، بهویژه یارانهبگیران دهکهای پایین، یک نگرانی جدی ایجاد کرده است: آیا نگهداشت این پول، حتی اگر موقت باشد، باعث تغییر دهک یارانه میشود؟
واقعیت زندگی بسیاری از متقاضیان این وامها با دادههای بانکی تفاوت دارد. اغلب افراد، پولی را که باید در حساب نگه دارند، از پسانداز واقعی تأمین نمیکنند. این مبلغ میتواند بهصورت قرضی از دوستان یا اقوام گرفته میشود، فقط برای اینکه شرط بانک برآورده شود و پس از پرداخت وام، این پول به صاحبش برمیگردد و هیچ تغییری در سطح واقعی رفاه خانوار ایجاد نمیکند. اما این واقعیت، در دادههای خام بانکی دیده نمیشود.
بانک چه چیزی میخواهد و سامانه یارانه چه چیزی برداشت میکند؟
از نگاه بانک، موضوع کاملاً روشن است. سیستم بانکی فقط میانگین موجودی حساب را بررسی میکند و اهمیتی نمیدهد که پول از کجا آمده یا قرار است بعداً بازگردانده شود.
اما سامانه دهکبندی یارانهها با همین داده، برداشت متفاوتی دارد. هدف این سامانه، تشخیص سطح رفاه خانوار است. بنابراین حساب بانکی را نه بهعنوان ابزار دریافت وام، بلکه بهعنوان نشانهای از توان اقتصادی بررسی میکند. وقتی مبلغی نسبتاً بالا برای مدتی در حساب باقی میماند، سیستم ممکن است آن را بهعنوان افزایش دارایی یا بهبود وضعیت مالی تفسیر کند، حتی اگر این پول موقت و قرضی باشد.
آیا وام با میانگین حساب، دهک را بالا میبرد؟
پاسخ کوتاه این است: نه لزوماً.
تجربهها نشان میدهد سامانه رفاه بیش از آنکه به موجودی یکباره حساس باشد، به الگوی کلی رفتار مالی توجه میکند. یعنی اگر پولی بهطور ناگهانی وارد حساب شود، اما این وضعیت پایدار نباشد و با درآمد و گردش معمول فرد همخوانی نداشته باشد، الزاماً به معنای تغییر قطعی دهک نیست.
مشکل زمانی پررنگ میشود که این رفتار مالی «غیرعادی» به نظر برسد؛ مثلاً مبلغ قابلتوجهی برای مدتی طولانی در حساب بماند و با سابقه مالی خانوار فاصله زیادی داشته باشد.
اگر دهک تغییر کند، آیا یارانه برای همیشه از دست میرود؟
یکی از بزرگترین دغدغهها این است که تغییر دهک، دائمی باشد. اما در عمل چنین نیست.
سامانه حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی امکان ثبت اعتراض را فراهم کرده و در موارد متعددی، دهک خانوار پس از بررسی مجدد اصلاح شده است. بهخصوص زمانی که مشخص شده پول موجود در حساب، موقتی بوده و افزایش پایدار درآمد یا دارایی اتفاق نیفتاده است. به همین دلیل، تغییر دهک در اثر وامهای پایشی، لزوماً پایان یارانه نیست.
چطور پول را برای وام پایشی در حساب نگه داریم که دهک یارانه تغییر نکند؟
وقتی قرار است پولی را فقط برای ایجاد میانگین حساب و دریافت وام، بهطور موقت در حساب نگه داریم، مهم نیست چقدر پول وارد حساب میشود؛ نحوه و زمان واریز و نگهداری آن اهمیت بیشتری دارد. بسیاری از تغییر دهکها نه بهخاطر اصل پول، بلکه بهخاطر شکل اشتباه رفتار مالی اتفاق میافتد.
ما در «رده»، بر اساس تجربیات دیگران، برخی راهکارهای عملی را برای شما گردآوری کردهایم تا امیدواریم نیاز شما به وام بانکی به دغدغهای برای تغییر دهکبندیتان تبدیل نشود.
-
پول واریزی را با درآمد ثابت ماهانه قاطی نکنید.
اگر حقوق یا یارانه یا کمکهزینههای ماهانه به یک حساب مشخص واریز میشود، بهتر است پول مربوط به وام در همان حساب گردش پیدا نکند. قاطی شدن پول موقت با درآمدهای منظم، تصویر مالی حساب را غیرعادی و بزرگتر از واقعیت نشان میدهد.
تفکیک رفتار مالی، حتی اگر بهصورت ساده باشد، کمک میکند دادههای بانکی قابلتحلیلتر و کمریسکتر بماند.
-
مدت نگهداری را دقیق و محدود نگه دارید.
هرچه پول بیشتر از زمان موردنیاز در حساب بماند، ریسک تفسیر اشتباه بالاتر میرود. اگر بانک گفته یک یا دو ماه میانگین حساب کافی است، نگهداشتن پول برای سه یا چهار ماه، کمکی به وام نمیکند اما ریسک دهک را بالا میبرد.
رفتار منطقی این است که پول دقیقاً به اندازه مدت لازم در حساب بماند و بعد از انجام فرآیند وام، از حساب خارج شود.
-
بعد از واریز، با پول کار نکنید.
اشتباه مهم دیگر این است که بعد از واریز پول، از همان حساب خرج روزمره انجام شود یا پول چند بار جابهجا شود. گردش حساب، از نظر سامانههای رفاهی، حتی از موجودی هم مهمتر است. اگر قرار است پولی برای وام در حساب بماند، بهتر است آن حساب در این مدت تقریباً غیرفعال باشد. برداشتهای مکرر، کارتبهکارت یا انتقال بین حسابها میتواند این تصور را ایجاد کند که پول، بخشی از جریان عادی زندگی مالی شماست.
-
پول را تکهتکه و با فاصله واریز نکنید.
یکی از رایجترین اشتباهها این است که مبلغ موردنیاز برای وام، در چند مرحله و با فاصلههای کوتاه به حساب واریز شود. این نوع رفتار، از نگاه سامانه رفاه، شبیه «درآمد ماهانه» یا «جریان مالی فعال» دیده میشود، نه یک پول موقت.
وقتی پول تکهتکه وارد حساب میشود، سیستم ممکن است تصور کند فرد در حال دریافت درآمد جدید یا منظم است. در حالی که واریز یکباره، بیشتر به یک رویداد مقطعی شبیه است و معمولاً حساسیت کمتری ایجاد میکند.
