در این مقاله از “رده” قصد داریم یکی از قوانین جدید مربوط به دریافت دستهچک را بررسی کنیم. این قانون به زودی از سوی بانکها به افراد متقاضی دستهچک اطلاع داده خواهد شد و تأثیر قابل توجهی در روند درخواست و دریافت دستهچک شما خواهد داشت.
در شهریور ماه سال 1404، جلسهای توسط هیأت عالی بانک مرکزی برگزار شد که در آن قانون اعتبارسنجی چک به تصویب رسید. این قانون، تغییرات مهمی در شیوه بررسی و تأسیس دستهچک برای متقاضیان ایجاد میکند. طبق این قانون، افرادی که سابقه استفاده از چک دارند، امتیاز چک دریافت میکنند. به تدریج، سایر افراد که شرایط لازم را داشته باشند نیز به این گروه اضافه خواهند شد.
به طور سادهتر، هر فردی که در پنج سال اخیر دستهچک داشته باشد و حداقل یک چک برگشتی یا نقد شده داشته باشد، امتیاز چک خواهد داشت. این امتیاز از طریق یک سیستم اعتبارسنجی محاسبه میشود که سوابق چکهای برگشتی و نقد شده فرد را ارزیابی میکند.
اول بیاید یک کلیت ساده و خلاصه از تصویر نمایش داده شده از اعتبارسنجی چک بگوییم. امتیاز چک یک عدد در بازه 1 تا 100 است و هر چه این عدد به 100 نزدیکتر باشد، نشاندهنده خوشحسابی بیشتر شخص صادرکننده چک است. در کنار این امتیاز، رتبه اعتباری مرتبط با آن نیز درج شده که از E3 (بدترین رتبه) تا A1 (بهترین رتبه) متغیر است.
در این صفحه موارد زیر مشاهده میشود:
امتیاز اعتباری یک عدد ریاضی بین 1 تا 100 است که توسط الگوریتم هوشمند سامانه تعیین میشود. این عدد هرچه بالاتر باشد، نشاندهنده خوشحسابی بیشتر شماست. اما آنچه این عدد را برای طرف معامله معنادار میکند، تبدیل آن به یک «رتبه» و تعیین سطح ریسک است.
یکی از کلیدیترین بخشهای گزارش شما، فاکتور «احتمال داشتن چک برگشتی در 9 ماه آینده» است. برای مثال، اگر رتبه شما B2 باشد، سیستم پیشبینی میکند که بین 12.1 تا 18.5 درصد احتمال دارد در 9 ماه پیش رو چک برگشتی داشته باشید. این دقیقاً همان جایی است که طرف معامله تصمیم میگیرد چک شما را بپذیرد یا خیر.
هر چه امتیاز خود را به 100 نزدیکتر کنید، نشاندهنده خوش حسابی شما خواهد بود.
| بازه امتیازی | رتبه اعتباری | احتمال داشتن چک برگشتی در ۹ ماه آینده | سطح ریسک |
| 95 تا 100 | A1 | تا 3.0٪ | ممتاز |
| 90 تا 95 | A2 | 3.0٪ تا 4.8٪ | ممتاز |
| 85 تا 90 | A3 | 4.8٪ تا 7.7٪ | ممتاز |
| 80 تا 85 | B1 | 7.7٪ تا 12.1٪ | خوب |
| 75 تا 85 | B2 | 12.1٪ تا ۱۸.۵٪ | خوب |
| 70 تا 75 | B3 | 18.5٪ تا 27.1٪ | خوب |
| 65 تا 70 | C1 | 27.1٪ تا 37.8٪ | مناسب |
| 60 تا 65 | C2 | 37.8٪ تا 50.0٪ | مناسب |
| 55 تا 60 | C3 | 50.0٪ تا 62.1٪ | مناسب |
| 50 تا 55 | D1 | 62.1٪ تا 72.9٪ | ضعیف |
| 45 تا 50 | D2 | 72.1٪ تا 81.5٪ | ضعیف |
| 40 تا 45 | D3 | 81.5٪ تا 87.8٪ | ضعیف |
| 35 تا 40 | E1 | 87.8٪ تا 92.2٪ | بحرانی |
| 30 تا 35 | E2 | 92.2٪ تا 95.1٪ | بحرانی |
| 1 تا 30 | E3 | 95.1٪ تا 100٪ | بحرانی |
فرمول امتیازدهی: عواملی که رتبه اعتباری “چک” را شکل میدهند.
امتیاز شما بر اساس یک استراتژی «وزندهی» دقیق و با استفاده از الگوریتمهای یادگیری ماشین محاسبه میشود. اعتبارسنجی چک نه تنها سوابق قبلی شما را میبیند، بلکه رفتار آتی شما را هم پیشبینی میکند.
الف) سوابق چک (60٪ وزن امتیاز)
این بخش اصلیترین بخش اعتبار شماست:
ب) سایر عوامل (40٪ وزن امتیاز)
اینجا جایی است که رفتار کلی شما در شبکه بانکی رصد میشود:
گزارش اعتبارسنجی چک از دو سامانه اعتبارینو برای مردم و سامانه رسا برای بانکها قابل دریافت است. در ادامه به صورت خلاصه راهنمای دریافت گزارش اعتبارسنجی چک را خواهیم گفت.
مراحل گامبهگام در سامانه اعتبارینو:
توجه: سامانه رسا نیز مخصوص بانکهاست تا هنگام صدور دسته چک، وضعیت شما را بسنجند.
سه حالت خاص در اعتبارسنجی چک ممکن است برای شما پیش آید که این موارد در جدول زیر برای شما تشریح شده است.
| وضعیت | توضیح “رده” | |
| وضعیت بحرانی (E3) | این یعنی فرد دارای چک برگشتی رفع سوءاثر نشده است. بانک مرکزی برای این افراد امتیاز 1 (کمترین امتیاز ممکن) را در نظر میگیرد. معامله با این افراد به شدت پرخطر است. | |
| اشخاص فاقد امتیاز | اگر در 5 سال اخیر هیچ سابقه چکی (نقد شده یا برگشتی) نداشته باشید، این پیام را میبینید. این به معنی بدحسابی نیست، بلکه یعنی شما «سابقه کافی برای سنجش» ندارید. | |
| نکات قابل توجه | شامل مواردی مانند محدودیتهای قضایی، چکهای در حال تسویه یا مغایرتهای آماری است که باید پیش از معامله بررسی شوند. | |
اعتبار، ارزشمندترین دارایی غیرنقدی شماست. رتبه اعتباری یک موجودیت پویاست؛ یعنی اگر امروز وضعیت خوبی ندارید، میتوانید با تغییر رفتار مالی آن را ترمیم کنید.
