اسناد خزانه اسلامی یا اخزا اوراق بدهی دولتاند. دولت از آنها برای تسویه برخی بدهیها استفاده میکند و دارنده اوراق میتواند طبق شرایط همان انتشار در سررسید وجه آن را دریافت کند. بازده خریدار به قیمت خرید و زمان باقیمانده تا سررسید بستگی دارد.
اخزا یا اوراق خزانه اسلامی چیست و به چه منظوری ایجاد شدهاند؟
میتوان گفت سازوکار اوراق قرضه به این شکل است که صادرکننده این اوراق بدهی خود را به تعویق میاندازد. اخزا هم از این نظر با اوراق قرضه شباهت دارد و بهطور کلی صادرکننده (که همان دولت است) با انتشار و فروش اخزا، تسویه بدهی خود را به زمانی در آینده موکول میکند. در واقع دولت با استفاده از این ابزار بدهیهایش را با پیمانکاران خصوصی که کاری برای دولت انجام دادهاند و از دولت طلب دارند، تسویه میکند. سرمایهگذاران هم میتوانند با خرید این اوراق پیش از تاریخ سررسید، بازدهی متناسب با قیمت خرید و سررسید داشته باشند.
تفاوت اخزا و اوراق قرضه
اسناد خزانه اسلامی یکی از ابزارهای تأمین مالی دولت و تسویه مطالبات واجد شرایط است. در ایران، خزانه میتواند این اوراق را طبق ضوابط انتشار در اختیار طلبکاران قرار دهد. دارنده نیز میتواند اوراق قابل معامله را در بازار مربوط عرضه کند.
اسناد خزانه اسلامی از ابزارهای بازار بدهی در بازار سرمایه هستند.
اگر این مطلب رو پسندیدید، این مطلب رو هم مطالعه کنید:
اخزا یا اوراق خزانه اسلامی چقدر سود دارد؟
ارزش اسمی و سررسید را در مشخصات همان نماد بررسی کنید. در صورت خرید با قیمتی پایینتر از ارزش اسمی و نگهداری تا سررسید، بازده از اختلاف قیمت پرداختی و مبلغ دریافتی حاصل میشود.
سرمایهگذاران میتوانند اخزاها را پیش از تاریخ سررسید و پایینتر از قیمت اسمی بخرند و در تاریخ سررسید با قیمت اسمی بفروشند و از محل این اختلاف قیمت سود ببرند. مثلا سرمایهگذار اخزایی با تاریخ سررسید هشتماهه را که قیمت اسمی آن ۱۰۰ هزار تومان است با قیمت ۸۵ هزار تومان میخرد و در تاریخ سررسید با قیمت اسمی ۱۰۰ هزار تومان میفروشد و پیش از کارمزد، حدود ۱۷٫۶ درصد بازده در همان دوره هشتماهه دارد.
برای مقایسه اوراق با سود بانکی، بازده را برای دوره زمانی یکسان بسنجید و هزینهها و شرایط برداشت یا فروش را در نظر بگیرید.
سررسید هر ورقه را از مشخصات نماد و اطلاعیه انتشار بررسی کنید. برای مقایسه بازده چند ورقه، طول دوره باقیمانده تا سررسید را هم در نظر بگیرید.
نکته ۲: اسناد خزانه اسلامی سود دورهای (ماهانه یا فصلی) ندارد. یعنی اینکه هیچگونه پرداخت میاندورهای تحت عنوان سود به حساب دارندگانش واریز نمیشود. سود سرمایهگذاران فقط از مابهالتفاوت قیمت خرید اوراق و ارزش اسمی دریافتی آن در تاریخ سررسید حاصل میشود.
انواع ریسک اخزا
بهطور کلی میتوان دو ریسک کلی برای اسناد خزانه اسلامی یا اخزا در نظر گرفت: ریسک نکول و ریسک نقدشوندگی
ریسک نکول
اخزا تعهد دولت است. شیوه پرداخت در سررسید به ضوابط انتشار ورقه مربوط است. برای بررسی تعهد و زمانبندی پرداخت، اطلاعیه همان نماد را ببینید.
ریسک نقدشوندگی اخزا
فروش پیش از سررسید به قیمت و سفارشهای موجود در بازار ثانویه بستگی دارد. کمبود خریدار یا تغییر نرخهای بازار میتواند قیمت فروش را تغییر دهد.
اگر نام اوراق دیگر را هم در صفحه معاملات میبینید، اوراق مسکن کارکرد متفاوتی دارد و برای دسترسی به تسهیلات مسکن به کار میرود.
مزایای انتشار اسناد خزانه اسلامی
خریدار در صورت خرید زیر ارزش اسمی و دریافت وجه مقرر در سررسید از اختلاف دو مبلغ بازده کسب میکند. فروش پیش از سررسید ممکن است به بازده متفاوتی منجر شود.
اگر این مطلب رو پسندیدید، این مطلب رو هم مطالعه کنید:
اما انتشار و عرضه اخزا برای دولت میتواند مزایای متنوعی داشته باشد. دولت با عرضه این اوراق میتواند قبل از هر چیز بدهیهای جاریاش را تسویه کند. دیگر اینکه دولت میتواند با این ابزار مالی نقدینگی را مدیریت کند. همچنین دولت میتواند برای تامین کسری بودجه هم از اخزا استفاده کند.
مهمترین مزایای اخزا را میتوانید در فهرست زیر ببینید:
- کمک به سیاستهای پولی و مالی
- ایجاد سازوکاری برای تسویه بدهیهای دولت
- بازده قابل محاسبه بر اساس قیمت خرید و مبلغ اسمی، در صورت نگهداری تا سررسید
- ایجاد بستری مناسب برای توسعه و گسترش ابزارهای مالی بازار
- تامین کسری بودجه دولت و کمک به کاهش استقراض بینالمللی
- امکان معامله اوراق پذیرفتهشده در بازار ثانویه با توجه به وضعیت سفارشها
- مقررات مالیاتی متناسب با نوع اوراق و مقررات مربوط به انتشار
- ابزاری موثر برای بانک مرکزی برای تنظیم حجم نقدینگی
نحوه خرید اخزا
برای خرید اخزا در بازار ثانویه، ابتدا دسترسی معاملاتی خود را از کارگزاری بررسی کنید. پیش از ثبت سفارش، نماد، قیمت، ارزش اسمی و تاریخ سررسید را در مشخصات اوراق کنترل کنید.
منابع
- خزانهداری کل کشور، بخشنامه واگذاری اسناد خزانه اسلامی
- خزانهداری کل کشور، بخشنامه حفظ قدرت خرید برای واگذاری اسناد خزانه اسلامی، ۱۴۰۵
سوالات متداول
اخزا سود دورهای دارد؟
بازده معمولاً از فاصله قیمت خرید و ارزش اسمی به دست میآید. مشخصات همان ورقه را پیش از خرید بررسی کنید.
چرا بازده دو نماد اخزا فرق دارد؟
قیمت خرید، زمان باقیمانده تا سررسید و هزینه معامله بر بازده اثر میگذارند.
