سود YTM در برابر سود بانکی؛ کدامیک واقعاً سود بیشتری نصیبتان میکند؟
وقتی صحبت از سرمایهگذاری میشود، یکی از مهمترین پرسشها این است که چطور میتوانیم بیشترین بازدهی را از پول خود بگیریم؟ بسیاری از ما با نرخ سود سپردههای بانکی آشنا هستیم؛ همان نرخی که هنگام افتتاح حساب اعلام میشود و بانک هر ماه بر اساس آن سود مشخصی را به حسابمان واریز میکند. این نرخ معمولاً ثابت است و بسته به نوع سپردهای که در بانک افتتاح میکنیم میتواند متفاوت باشد. اما سود بانکی تنها گزینه پیشروی ما برای کسب بازدهی از پول نیست. در بازارهای مالی، معیارهای دیگری هم برای سنجش سود وجود دارد که یکی از مهمترین آنها نرخ بازده تا سررسید یا سود YTM در برابر سود بانکی است.
پیش از آنکه به طور کامل YTM را درک کنیم، لازم است مقدمهای کوتاه درباره ماهیت «اوراق بدهی» داشته باشیم؛ چرا که این نرخ مستقیماً به این ابزار مالی مرتبط است. در ادامه این مقاله از «رده»، قرار است با مفهوم سود YTM آشنا شویم؛ اینکه این نرخ دقیقاً چیست، چگونه محاسبه میشود و مهمتر از همه، چه تفاوتی با سود سپردههای بانکی دارد و آیا میتواند گزینه سودآورتری برای سرمایهگذاری باشد یا نه.
اوراق بدهی چیست؟
مفهوم اوراق بدهی گسترده است و ما در «رده» یک مقاله کامل با عنوان «اوراق بدهی چیست و آیا برای سرمایهگذاری مناسب است؟» نوشتهایم. اما اینجا خیلی ساده و خلاصه میخواهیم درباره آن صحبت کنیم.
به زبان ساده، اوراق بدهی نوعی اوراق بهادار است که دولت یا شرکتها برای تأمین مالی از آن استفاده میکنند. یعنی از شما پول میگیرند تا در یک پروژه یا برای مدیریت نقدینگی خود به کار ببرند. خب، طبیعتاً وقتی پول شما را میگیرند، در مقابل شما بدهکار میشوند. به همین دلیل هم به این اوراق، «اوراق بدهی» گفته میشود.
اوراق بدهی انواع مختلفی دارند، اما در عمل برای ما بهعنوان سپردهگذار یا سرمایهگذار تفاوت زیادی ایجاد نمیکنند. آنچه برای ما اهمیت دارد، نکتهای است که در تیتر بعدی به آن میپردازیم.
چه عواملی بازده اوراق بدهی را تعیین میکنند؟ نکات مهم برای تصمیم گیری
حالا میخوایم خیلی خلاصه ببینیم وقتی میخواهیم یک اوراق بدهی را در بازار ثانویه بخریم، باید حواسمان به چه چیزهایی باشد. اینها ارکان اصلی اوراق بدهی هستند که معمولاً بیشترین نقش را در تصمیمگیری ما دارند.
| نکات مهم | توضیح کوتاه “رده” |
| تاریخ سررسید | زمانی که دوره اوراق تمام میشود و شرکت یا دولت (ناشر) باید ارزش اسمی را به خریدار برگرداند. |
| ارزش اسمی | اصل مبلغی که شما عملاً قرض دادهاید و باید در سررسید به شما پرداخت شود. |
| نرخ سود اسمی | سودی که بهصورت دورهای (مثلاً ماهانه یا سهماهه) تا سررسید پرداخت میشود. این نرخ روی برگه اوراق نوشته شده است. |
| قیمت بازاری | قیمتی که اوراق الان در بازار معامله میشود؛ معمولاً کمتر یا بیشتر از ارزش اسمی است. میتوانید قبل از سررسید اوراق را با همین قیمت بفروشید. |
| نرخ سود تا سررسید (YTM) | سود واقعی شما از زمانی که اوراق را میخرید تا سررسید. این نرخ موضوع اصلی مقاله “رده” است که در ادامه بیشتر بدان خواهیم پرداخت. |
نرخ سود تا سررسید (YTM)؛ چگونه بازده اوراق بدهی را بسنجیم؟
YTM مخفف عبارت Yield To Maturity و به معنی نرخ بازده تا سررسید است. اگر خیلی ساده بخواهیم بگوییم YTM چیست، کافی است به معنی لغوی آن توجه کنیم. یعنی کل سودی که از زمان خرید یک اوراق بدهی تا روز سررسید آن به دست میآوریم را بهصورت خلاصه YTM مینامیم.
برای اینکه موضوع راحتتر جا بیفتد، یک مثال عددی ساده میزنیم:
برای درک بهتر مفهوم YTM بیایید یک مثال واقعی از اوراق بدهی دولتی منتشرشده در سال 1404 را بررسی کنیم.
در بیستوششمین مرحله حراج اوراق مالی اسلامی دولتی (11 آذر 1404) یکی از اوراق عرضهشده با نماد «اراد 254» دارای مشخصات زیر بوده است:
- قیمت اسمی هر ورقه: 1,000,000 ریال (معادل 100 هزار تومان)
- نرخ سود اسمی سالانه: 23%
- پرداخت سود: هر 6 ماه یکبار
- تاریخ انتشار: 11 آذر 1404
- تاریخ سررسید: آذر 1407
در نگاه اول ممکن است این سؤال پیش بیاید که اگر سود اسمی این اوراق 23 درصد است، چرا بازده تا سررسید آن 28.71 درصد اعلام شده است؟
پاسخ این سؤال در مفهوم قیمت بازاری اوراق قرار دارد.
وقتی یک اوراق بدهی منتشر میشود، معمولاً قیمت اسمی آن ثابت است؛ در این مثال هر ورقه 100 هزار تومان ارزش اسمی دارد. اما بعد از انتشار، این اوراق در بازار سرمایه بین سرمایهگذاران خرید و فروش میشود. قیمتی که در این معاملات شکل میگیرد، قیمت بازاری اوراق نام دارد.
این قیمت ممکن است کمتر یا بیشتر از ارزش اسمی باشد و به عواملی مانند نرخ سود در بازار، شرایط اقتصادی، میزان تقاضای سرمایهگذاران و زمان باقیمانده تا سررسید بستگی دارد.
برای مثال اگر شرایط بازار به گونهای باشد که سرمایهگذاران انتظار سود بالاتری داشته باشند، ممکن است اوراق با قیمتی کمتر از ارزش اسمی معامله شود. در چنین حالتی خریدار علاوه بر سودهای دورهای، از اختلاف قیمت خرید با ارزش اسمی در زمان سررسید نیز سود خواهد برد.
فرض کنید در همین مثال، سرمایهگذاری این اوراق را به جای 100 هزار تومان با قیمت حدود محدودهی حدود 83 تا 84 هزار تومان از بازار خریداری کند. در این صورت:
1- همچنان سودهای دورهای بر اساس ارزش اسمی 100 هزار تومان پرداخت میشود.
2- در زمان سررسید نیز 100 هزار تومان کامل دریافت میکند.
بنابراین سرمایهگذار علاوه بر سودهای دورهای، از 19 هزار تومان اختلاف بین قیمت خرید و ارزش اسمی نیز سود خواهد برد. همین موضوع باعث میشود بازده واقعی سرمایهگذاری او بیشتر از سود اسمی باشد و در محاسبات مالی، نرخ بازده تا سررسید آن حدود 28.7 درصد به دست آید.
به همین دلیل در بازار اوراق بدهی، سرمایهگذاران معمولاً به جای تمرکز بر سود اسمی، نرخ بازده تا سررسید (YTM) را بررسی میکنند. زیرا این نرخ، تمام عوامل مؤثر بر سودآوری، از جمله قیمت خرید اوراق، سودهای دورهای و مبلغ دریافتی در سررسید را بهطور همزمان در نظر میگیرد و تصویر دقیقتری از بازده واقعی سرمایهگذاری ارائه میدهد.
نکته مهم: برخی اوراق بدهی، سود دورهای (کوپن) پرداخت نمیکنند.
در این موارد، سود شما تنها از اختلاف قیمت خرید و ارزش اسمی در زمان سررسید حاصل میشود. ناشران این اوراق، برای جذابیت، معمولاً این اوراق را با قیمتی کمتر از ارزش اسمی عرضه میکنند. YTM در این حالت نیز نشاندهنده بازده سالانه واقعی سرمایهگذاری شما خواهد بود.
نرخ سود بانکی در عمل چقدر میشود؟ یک نگاه ساده
نرخ سود بانکی از آن مفاهیمی است که تقریباً همهی ما یک آشنایی اولیه با آن داریم. اگر هم احساس میکنید اطلاعاتتان در این زمینه کامل نیست، میتوانید یک مقاله کوتاه اما جامع را در سایت رده بخوانید و حتی از ماشین حساب سود سپرده بانکی وام مطلع شوید.
محاسبه سود سپرده بلند مدت و کوتاه مدت بانکی
اما اگر بخواهیم خیلی ساده و عملی توضیح بدهیم:
برای محاسبهی سود ماهانه، کافی است مبلغ سرمایهگذاری خود را در نرخ سود بانکی ضرب کنید و بعد بر 12 تقسیم کنید. همین!
مثلاً اگر 100 میلیون تومان سپرده داشته باشید و نرخ سود بانکی 20 درصد باشد، سود ماهانه تقریبا 1,643,835 تومان خواهد بود. این روش یک محاسبهی سریع و تقریبی به شما میدهد تا بتوانید خیلی ساده بفهمید سپردهتان در ماه چقدر سود میسازد.
دیدگاه “رده”: سود بانکی یا بازده تا سررسید؛ کدام برای ما بهصرفهتر است؟
برای اینکه تفاوت سود اوراق بدهی و سپرده بانکی ملموستر شود، یک مثال ساده را بررسی کنیم.
فرض کنید 100 میلیون تومان سرمایه دارید و دو گزینه پیش روی شماست:
- سپرده بانکی یا
- خرید اوراق بدهی.
در حال حاضر نرخ سود سپرده بلندمدت یکساله حدود 20.5 درصد است. بنابراین اگر 100 میلیون تومان را در بانک سپردهگذاری کنید، سود سالانه شما حدود 20 میلیون و 500 هزار تومان خواهد بود. این سود به صورت ماهانه پرداخت میشود و ریسک آن نیز بسیار پایین است.
حالا همین مبلغ را در بازار اوراق بدهی بررسی کنیم. برای مثال، در زمان نگارش این مطلب قیمت پایانی اوراق اراد 2672 حدود 771٬100 ریال (معادل حدود 77 هزار تومان) ثبت شده است. با توجه به این قیمت و جریان سود این اوراق، بازده تا سررسید (YTM) آن در محدودهای بالاتر از سود بانکی قرار میگیرد.
به بیان ساده، اگر سرمایهگذار این اوراق را با قیمت فعلی خریداری کرده و تا زمان سررسید نگهداری کند، بازده سالانه او میتواند چند واحد درصد بیشتر از سود سپرده بانکی باشد. همین اختلاف باعث شده اوراق بدهی دولتی در سالهای اخیر برای بسیاری از سرمایهگذاران به گزینهای جذابتر نسبت به سپرده بانکی تبدیل شود.
