همه چیز درباره حذف 4 صفر از پول ملی؛ «ریال» ماند و «قِران» واحد خرد جدید شد

بودجه سال ۱۴۰۵ اولین بودجه‌ای است که با واحد پولی جدید و حذف چهار صفر از آن تنظیم شده است. به این ترتیب، بودجه ۱۴۰۵ به‌عنوان اولین تجربه کشور در استفاده از واحد پولی جدید، نقطه عطفی در تاریخ اقتصادی ایران به حساب می‌آید.

پیشینه تاریخی

تصویب تازه: جزئیات تصمیم جدید

در جدیدترین مرحله از این مسیر، مجلس شورای اسلامی با طرح حذف چهار صفر از پول ملی موافقت کرد. نکات کلیدی این تصمیم عبارتند از:
• واحد پول اصلی: نام «ریال» حفظ شد (برخلاف پیشنهاد قبلی برای تغییر به «تومان») تا با قانون بانک مرکزی هماهنگ باشد.
• واحد پول خرد: واحد جدیدی به نام «قِران» تعریف شده است.
• نرخ تبدیل: هر ۱ ریال جدید = ۱۰,۰۰۰ ریال فعلی = ۱۰۰ قِران
این یعنی اگر امروز کالایی ۱۰۰,۰۰۰ ریال قیمت دارد، پس از اجرای طرح، قیمت آن ۱۰ ریال جدید (یا ۱۰۰۰ قِران) خواهد بود.

همین حالا، آنلاین و فوری وام بگیر

بیشتر بخوانید

قدم به قدم تا اجرا شدن طرح

دوره اجرایی مصوبه مجلس

فاز اول: دوره آماده‌سازی ۲ سال پس از لازم‌الاجرا شدن قانون بانک مرکزی و سایر نهادها در این مدت سامانه‌های بانکی و مالی، نرم‌افزارها، آموزش‌ها و زیرساخت‌ها را برای واحد پولی جدید آماده می‌کنند.
فاز دوم: دوره گذار ۳ سال پس از پایان دوره آماده‌سازی در این سه سال، پول‌های قدیم و جدید همزمان در گردش هستند و مردم می‌توانند با هر دو واحد پولی خرید و فروش انجام دهند تا کم‌کم به سیستم جدید عادت کنند.
اطلاع‌رسانی عمومی حداقل ۴ ماه قبل از شروع دوره گذار بانک مرکزی باید از طریق رسانه‌ها و درگاه‌های رسمی، زمان شروع دوره گذار و نحوه کار با واحد جدید را زودتر به مردم اعلام کند.
نکته کلیدی مجموعاً حدود ۵ سال کل این فرایند طولانی و تدریجی است؛ بنابراین مردم برای آشنایی و تطبیق با واحد جدید، زمان کافی خواهند داشت و نیازی به نگرانی و عجله نیست.

اهداف اعلام‌ شده در حذف چهار صفر از پول ملی

مسئولان اقتصادی، اهداف مشخصی را برای حذف چهار صفر از پول ملی اعلام کرده‌اند که بیشتر حول محور «ساده‌سازی» و «کاهش هزینه» می‌چرخد:
• ساده‌تر شدن محاسبات مالی، حسابداری و مبادلات روزمره
• کاهش هزینه‌های چاپ، حمل‌ونقل و نگهداری اسکناس و سکه
• کاهش خطاهای محاسباتی در تراکنش‌های بانکی و تجاری
• ارتقای تصویر بین‌المللی پول ملی
• بازگرداندن اعتماد عمومی به پول کشور
• هماهنگی بیشتر با عرف رایج جامعه (استفاده ذهنی از تومان)
سخن مسئولان:
شمس‌الدین حسینی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، هدف اصلی این طرح را تسهیل محاسبات، کاهش هزینه‌های چاپ و تقویت وجهه پول ملی عنوان کرده است.
محمد شیریجیان، معاون سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی نیز تأکید دارد که این اقدام، تنها در صورت همراهی با سیاست‌های کنترل تورم و اصلاحات ساختاری، می‌تواند اثرگذار باشد.

نقدها و چالش‌ها به حذف 4 صفر از پول ایران

با وجود حمایت‌های رسمی، بسیاری از کارشناسان اقتصادی نسبت به اجرای این طرح بدون پیش‌شرط‌های لازم هشدار داده‌اند. مهم‌ترین دغدغه‌ها عبارتند از:
• تورم بالا، بزرگ‌ترین مانع: اگر تورم کنترل نشود، حذف صفرها فقط یک تغییر ظاهری است و مشکل اصلی باقی می‌ماند.
• نیاز به اصلاحات ساختاری: بدون اصلاح نظام بانکی، کنترل کسری بودجه و جذب سرمایه، این طرح ممکن است صرفاً نمادین باقی بماند.
• هزینه و پیچیدگی اجرایی: به‌روزرسانی سامانه‌های بانکی، مالیاتی، فروشگاهی و آموزش نیروی انسانی، هزینه‌بر و زمان‌بر است.
• سردرگمی عمومی در دوره گذار: اگر اطلاع‌رسانی ضعیف باشد، ممکن است مردم در معاملات روزمره دچار اشتباه یا سوءتفاهم شوند.
• توهم حل مشکل: خطر این وجود دارد که سیاست‌گذاران، حذف صفر را به‌عنوان «راه‌حل نهایی» ببینند و از اصلاحات ریشه‌ای غافل شوند.

توجه: برخی تحلیلگران معتقدند با توجه به شرایط خاص اقتصادی، نوسانات ارزی و فشارهای تورمی فعلی، شاید زمان بهینه‌ای برای اجرای چنین رفرم پولی نباشد و بهتر باشد ابتدا ثبات کلان اقتصادی ایجاد شود.

تجربه کشورهای دیگر در این زمینه چگونه است؟

ترکیه در سال 2005 با حذف شش صفر (هر 1,000,000 لیر قدیم = 1 لیر جدید) و اجرای گسترده اصلاحات اقتصادی، موفق شد تورم را مهار کند. این تحول بخشی از یک برنامه جامع رشد اقتصادی بود. اما کشورهایی مثل ونزوئلا مثال‌هایی از شکست این سیاست بدون اصلاحات بنیادین هستند. 

حذف 4 صفر تاثیری بر قدرت خرید ما دارد؟

همانطور که گفته شد، حذف چهار صفر از پول ملی به خودی خود منجر به اصلاح ساختار پولی و مالی کشور نشده و حتی اجرا ناصحیح آن، بدون در نظر گرفتن سایر متغیرها اقتصادی کلان کشور، می‌تواند وضع موجود را بیش از پیش چالش‌زا سازد.

اگر با نگاهی مثبت به طرح حذف چهار صفر نگاه کنیم، می‌توان گفت که این اقدام در گام نخست می‌تواند آثار روانی مثبتی بر جامعه داشته باشد. از دیدگاه “رده”، این سیاست می‌تواند در ابتدا نتایجی مانند موارد زیر به همراه داشته باشد:

• فضای روانی اقتصاد را بهبود بخشد.
• اعتماد عمومی را به دولت و سیستم اقتصادی تقویت کند.
• حس بازسازی و نوسازی اقتصادی را برای آحاد جامعه ایجاد کند.

خلاصه نکات (در یک نگاه)

در یک نگاه کلی، خلاصه نکات این طرح ابعاد مختلف آن را از اهداف و مزایا تا چالش‌ها و روند اجرایی به‌طور خلاصه و کاربردی ارائه می‌شود:

تحلیل و جمع‌بندی “رده” 

حذف ۴ صفر از پول ملی، به خودی خود نه معجزه می‌کند و نه مشکلی را حل می‌کند؛ بلکه یک «ابزار تسهیل‌گر» است. اگر این ابزار در کنار اصلاحات بنیادین اقتصادی (مثل کنترل تورم، شفافیت بانکی و انضباط مالی ) به کار گرفته شود، می‌تواند گامی مؤثر در جهت بهبود نظام پولی کشور باشد.
اما اگر بدون زیرساخت و تنها با انگیزه‌های ظاهری اجرا شود، نه‌تنها کمکی به اقتصاد نمی‌کند، بلکه ممکن است با ایجاد هزینه‌های اضافی و سردرگمی، وضعیت را پیچیده‌تر هم بکند.
با تصویب پیش‌نویس آیین‌نامه در بهمن ۱۴۰۴، طرح وارد فاز عملیاتی شده، اما تا شروع گردش پول جدید، حداقل دو سال فاصله وجود دارد. در این مدت، نیازی به اقدام خاصی از سوی مردم نیست. بانک مرکزی موظف است با اطلاع‌رسانی شفاف و برچسب‌گذاری دوگانه قیمت‌ها، فرایند آشنایی با واحد جدید را آرام و تدریجی پیش ببرد.
ما در «رده» ادامه این مسیر را پیگیری می‌کنیم و به‌موقع، شما را در جریان جدیدترین تحولات قرار خواهیم داد.